تأیید آمریکا؛ F-16 اوکراین برای نخستین بار یک جنگنده روسی را در نبرد هوایی سرنگون کرد

چند هفته بود که گزارش‌هایی درباره سرنگونی یک جنگنده Su-35S روسیه توسط یک F-16 اوکراینی در فضای مجازی و میان تحلیلگران نظامی دست‌به‌دست می‌شد، اما هیچ مقام غربی حاضر نبود این موضوع را به‌طور رسمی تأیید کند.

حالا این سکوت شکسته شده است.

ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح آمریکا، برای نخستین بار اعلام کرده که یک جنگنده F-16 اوکراین موفق شده است در یک نبرد هوا به هوا، یک جنگنده روسی را سرنگون کند؛ اتفاقی که اگرچه موازنه جنگ را تغییر نمی‌دهد، اما می‌تواند یکی از مهم‌ترین دستاوردهای نیروی هوایی اوکراین از زمان دریافت جنگنده‌های غربی باشد.

این اتفاق چگونه تأیید شد؟

ژنرال دن کین در جلسه کمیته تخصیص بودجه سنای آمریکا، هنگام صحبت درباره توان دفاع هوایی اوکراین، به این موضوع اشاره کرد و گفت:

«اخیراً برای نخستین بار یک F-16 اوکراینی موفق شد یک جنگنده روسی را در نبرد هوا به هوا ساقط کند.»

او این موفقیت را بخشی از روند تقویت شبکه دفاع هوایی چندلایه اوکراین دانست؛ شبکه‌ای که طی دو سال گذشته با کمک آمریکا و کشورهای عضو ناتو توسعه یافته است.

با این حال، مقام‌های آمریکایی هنوز جزئیاتی درباره محل درگیری، زمان دقیق، نوع موشک استفاده‌شده یا حتی مدل جنگنده روسی منتشر نکرده‌اند.

آیا جنگنده سرنگون‌شده همان Su-35 بود؟

اگرچه آمریکا نام هواپیمای روسی را اعلام نکرده، اما تقریباً تمام شواهد به حادثه ۸ ژوئیه اشاره دارند.

در آن روز، اوکراین اعلام کرد یک فروند Su-35S روسیه را سرنگون کرده است؛ خبری که حتی برخی کانال‌های نزدیک به ارتش روسیه نیز اصل سقوط هواپیما را تأیید کردند، هرچند مدعی شدند خلبان موفق به خروج اضطراری شده و زنده مانده است.

در روزهای بعد، روایت‌های متفاوتی درباره نحوه انهدام این جنگنده منتشر شد. برخی معتقد بودند F-16 تنها نقش فریب را ایفا کرده و سامانه پدافندی Patriot موشک نهایی را شلیک کرده است. اما تاکنون هیچ مدرک معتبری برای این ادعا منتشر نشده و اظهارات جدید رئیس ستاد مشترک آمریکا، احتمال درگیری مستقیم F-16 با Su-35 را بیش از گذشته تقویت کرده است.

چرا Su-35 هدف مهمی محسوب می‌شود؟

برای درک اهمیت این خبر، باید جایگاه Su-35S را در نیروی هوایی روسیه شناخت.

این جنگنده یکی از پیشرفته‌ترین هواپیماهای رزمی عملیاتی روسیه است؛ هواپیمایی که به رادار قدرتمند، سامانه‌های جنگ الکترونیک پیشرفته و موشک‌های دوربرد هوا به هوا مجهز شده و از ابتدای جنگ، یکی از بزرگ‌ترین تهدیدها برای خلبانان اوکراینی به شمار می‌رفت.

خلبان مشهور اوکراینی «جویس» (Andrii Pilshchykov) که در سال ۲۰۲۳ جان خود را از دست داد، بارها گفته بود که بیش از هر جنگنده دیگری از Su-35 واهمه دارد؛ نه به دلیل مانورپذیری آن، بلکه به خاطر توانایی شلیک موشک از فاصله‌ای که جنگنده‌های قدیمی اوکراین حتی قادر به پاسخگویی نبودند.

نبردی میان دو نسل از موشک‌های هوا به هوا

برتری روسیه تنها به خود جنگنده محدود نمی‌شد.

Su-35 معمولاً با موشک‌های R-77-1 و R-37M پرواز می‌کند. به‌ویژه R-37M که از دوربردترین موشک‌های هوا به هوای عملیاتی جهان محسوب می‌شود و در شرایط مناسب می‌تواند اهداف را از فاصله‌ای بسیار دور تهدید کند.

در مقابل، جنگنده‌های F-16 تحویلی به اوکراین به موشک آمریکایی AIM-120 AMRAAM مجهز شده‌اند؛ موشکی با هدایت راداری فعال که برای نخستین بار به خلبانان اوکراینی امکان درگیری واقعی فراتر از میدان دید (BVR) را داده است.

به بیان ساده، اگر جنگنده‌های قدیمی MiG-29 و Su-27 اوکراین اغلب مجبور بودند ابتدا به دشمن نزدیک شوند، F-16 این فاصله را تا حد زیادی از بین برده است.

آیا F-16 به تنهایی این موفقیت را رقم زد؟

احتمالاً خیر.

یکی از مهم‌ترین تغییرات جنگ هوایی اوکراین طی دو سال اخیر، ایجاد یک شبکه یکپارچه از اطلاعات ناتو، سامانه‌های پدافندی، جنگ الکترونیک و جنگنده‌های غربی بوده است.

به همین دلیل بسیاری از تحلیلگران معتقدند موفقیت F-16 بیش از آنکه حاصل عملکرد یک هواپیما باشد، نتیجه همکاری چندین سامانه مختلف است؛ از هشدارهای اطلاعاتی ناتو گرفته تا هماهنگی با سامانه‌های پدافندی و جنگ الکترونیک.

این همان چیزی است که مقام‌های آمریکایی از آن با عنوان «دفاع هوایی چندلایه» یاد می‌کنند.

آیا این اتفاق موازنه جنگ را تغییر می‌دهد؟

احتمالاً نه.

روسیه همچنان صدها جنگنده عملیاتی در اختیار دارد، شبکه گسترده‌ای از سامانه‌های پدافند هوایی را حفظ کرده و در بسیاری از محورهای نبرد، برتری عددی خود را از دست نداده است.

اما این خبر یک پیام مهم دارد.

تا چند ماه پیش، بسیاری تصور می‌کردند F-16های اوکراین بیشتر برای رهگیری موشک‌های کروز و پهپادها به کار گرفته خواهند شد و کمتر وارد نبرد مستقیم با جنگنده‌های روسی می‌شوند. اگر تأیید آمریکا بر همین درگیری اشاره داشته باشد، اکنون مشخص است که این جنگنده‌ها دست‌کم در برخی مأموریت‌ها وارد نبرد مستقیم با پیشرفته‌ترین هواپیماهای روسیه نیز شده‌اند.

این موضوع می‌تواند برنامه‌ریزی عملیاتی نیروی هوافضای روسیه را پیچیده‌تر کند و خلبانان روس را وادار کند با احتیاط بیشتری در نزدیکی خطوط نبرد عمل کنند.

جمع‌بندی

اظهارات رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا نخستین تأیید رسمی درباره سرنگونی یک جنگنده روسی توسط F-16 اوکراین است؛ موضوعی که به احتمال زیاد به حادثه انهدام Su-35S در اوایل ماه جاری اشاره دارد.

اگرچه یک پیروزی هوایی به‌تنهایی مسیر جنگ را تغییر نمی‌دهد، اما نشان می‌دهد اوکراین به‌تدریج در حال استفاده مؤثرتر از جنگنده‌های غربی و شبکه دفاع هوایی خود است. در مقابل، این اتفاق برای روسیه یادآور آن است که حتی پیشرفته‌ترین جنگنده‌هایش نیز دیگر مانند سال‌های نخست جنگ، بدون ریسک در آسمان اوکراین فعالیت نمی‌کنند.