در دنیایی که بسیاری از کشورها تمرکز خود را روی جنگنده‌های نسل پنجم مانند F-35 و J-20 گذاشته‌اند، هنوز نام Su-35 یا سوخو ۳۵ به‌عنوان یکی از قدرتمندترین جنگنده‌های عملیاتی جهان مطرح است. این هواپیما که توسط شرکت سوخو روسیه توسعه یافته، ترکیبی از برد بالا، مانورپذیری استثنایی، رادار قدرتمند و توان حمل حجم زیادی از تسلیحات را در اختیار خلبان قرار می‌دهد.

سوخو ۳۵ را نمی‌توان صرفاً نسخه‌ای ارتقایافته از Su-27 دانست. اگرچه ریشه‌های طراحی آن به خانواده مشهور فلانکر بازمی‌گردد، اما تغییرات گسترده در موتور، سامانه‌های الکترونیکی، رادار، اویونیک، کنترل پرواز و قابلیت‌های رزمی باعث شده است بسیاری از کارشناسان آن را یک جنگنده کاملاً جدید بدانند.

طی سال‌های اخیر، این جنگنده به دلیل حضور در جنگ اوکراین، صادرات به برخی کشورها و همچنین گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال ورود آن به نیروی هوایی ایران، بیش از گذشته مورد توجه رسانه‌ها قرار گرفته است. همین موضوع باعث شده پرسش‌هایی مانند «Su-35 چیست؟»، «آیا سوخو ۳۵ از F-35 بهتر است؟» یا «آیا ایران سوخو ۳۵ دریافت کرده است؟» به‌طور گسترده در موتورهای جستجو مطرح شوند.

در این مقاله، تلاش می‌کنیم به تمام این پرسش‌ها پاسخ دهیم و جنگنده Su-35 را از جنبه‌های مختلف فنی، عملیاتی و راهبردی بررسی کنیم.

---

Su-35 چیست؟

Su-35 یک جنگنده چندمنظوره دوموتوره ساخت شرکت سوخو است که برای انجام مأموریت‌های برتری هوایی، رهگیری، حمله به اهداف زمینی، عملیات ضدکشتی و حتی نبردهای دوربرد طراحی شده است.

این جنگنده در رده موسوم به نسل 4++ قرار می‌گیرد؛ اصطلاحی که روسیه برای هواپیماهایی به کار می‌برد که اگرچه فاقد پنهانکاری کامل جنگنده‌های نسل پنجم هستند، اما بسیاری از فناوری‌های آن نسل را در اختیار دارند.

در واقع، Su-35 پلی میان جنگنده‌های نسل چهارم و نسل پنجم محسوب می‌شود.

---

تاریخچه توسعه Su-35

داستان سوخو ۳۵ از دهه ۱۹۸۰ آغاز شد؛ زمانی که اتحاد جماهیر شوروی به دنبال ارتقای جنگنده موفق Su-27 بود.

هدف اصلی این پروژه، حفظ برتری هوایی در برابر جنگنده‌های جدید آمریکایی مانند F-15 و پروژه‌های آینده نیروی هوایی ایالات متحده بود.

در ابتدا نمونه‌ای با نام Su-27M توسعه یافت که بعدها با عنوان Su-35 شناخته شد. اما فروپاشی اتحاد شوروی موجب شد این پروژه سال‌ها با مشکلات مالی روبه‌رو شود و تنها تعداد محدودی از نمونه‌های اولیه ساخته شوند.

در دهه ۲۰۰۰، روسیه تصمیم گرفت با استفاده از فناوری‌های توسعه‌یافته برای پروژه Su-57، نسخه‌ای کاملاً مدرن از سوخو ۳۵ تولید کند. نتیجه این تصمیم، جنگنده‌ای بود که امروز با نام Su-35S شناخته می‌شود.

نخستین پرواز نمونه جدید در سال ۲۰۰۸ انجام شد و چند سال بعد، این جنگنده وارد خدمت نیروی هوافضای روسیه شد.

---

فلسفه طراحی Su-35

برخجنگنده Su-35 بر پایه این فلسفه طراحی شد که بدون نیاز به فناوری پنهان‌کاری (Stealth)، بتواند با تکیه بر سرعت بالا، مانورپذیری فوق‌العاده، برد عملیاتی زیاد، سامانه‌های پیشرفته شناسایی و قدرت آتش سنگین، برتری هوایی را در میدان نبرد حفظ کند. این هواپیما در واقع نسخه‌ای کاملاً ارتقایافته از خانواده Su-27 Flanker است که با استفاده از فناوری‌های نسل پنجم، در رده جنگنده‌های نسل 4++ قرار می‌گیرد. هدف اصلی از توسعه آن، ایجاد جنگنده‌ای بود که بتواند با هزینه‌ای کمتر از جنگنده‌های نسل پنجم، همچنان با پیشرفته‌ترین هواگردهای جهان رقابت کند.

در طراحی Su-35، تأکید ویژه‌ای بر نبرد فراتر از میدان دید (BVR) و همچنین برتری در نبردهای نزدیک (Dogfight) شده است. رادار Irbis-E، سامانه OLS-35 IRST، مجموعه جنگ الکترونیک Khibiny-M و موتورهای AL-41F1S با قابلیت بردار رانش سه‌بعدی، به این جنگنده اجازه می‌دهند هم اهداف را از فاصله بسیار دور شناسایی و درگیر کند و هم در صورت ورود به نبرد نزدیک، با اجرای مانورهای پیچیده برتری خود را حفظ کند. این ترکیب باعث شده Su-35 یک جنگنده چندمنظوره با تمرکز اصلی بر نبرد هوایی باشد.

فلسفه عملیاتی Su-35 بر انعطاف‌پذیری نیز استوار است. اگرچه مأموریت اصلی آن کسب برتری هوایی است، اما توانایی حمل طیف گسترده‌ای از موشک‌های هوا‌به‌هوا، هوا‌به‌سطح، ضدکشتی و بمب‌های هدایت‌شونده باعث شده بتواند مأموریت‌هایی مانند رهگیری، اسکورت، حمله به اهداف زمینی و عملیات ضدکشتی را نیز انجام دهد. به همین دلیل، Su-35 به عنوان یکی از کامل‌ترین و توانمندترین جنگنده‌های نسل 4++ شناخته می‌شود که پلی میان نسل چهارم و پنجم جنگنده‌های روسیه ایجاد کرده است.

---

جایگاه Su-35 در نیروی هوایی روسیه

امروزه سوخو ۳۵ یکی از مهم‌ترین ستون‌های قدرت هوایی روسیه محسوب می‌شود.

این جنگنده در کنار مدل‌هایی مانند:

• Su-30SM
• Su-34
• MiG-31BM
• Su-57

بخش قابل توجهی از توان رزمی نیروی هوافضای روسیه را تشکیل می‌دهد.

در بسیاری از مأموریت‌ها، Su-35 نقش اسکورت جنگنده‌های تهاجمی، رهگیری هواپیماهای دشمن، محافظت از بمب‌افکن‌ها و ایجاد برتری هوایی را بر عهده دارد.

---

چرا Su-35 را نسل 4++ می‌نامند؟

اصطلاح نسل 4++ ممکن است در نگاه اول کمی مبهم به نظر برسد، اما در واقع به جنگنده‌هایی اشاره دارد که تقریباً تمام فناوری‌های نسل پنجم را به جز پنهانکاری کامل در اختیار دارند.

ویژگی‌هایی که باعث شده Su-35 در این دسته قرار بگیرد عبارت‌اند از:

• رادار آرایه فازی بسیار قدرتمند
• سامانه‌های پیشرفته جنگ الکترونیک
• موتورهای بردار رانش سه‌بعدی
• سامانه کنترل پرواز دیجیتال
• نمایشگرهای تمام دیجیتال کابین
• توانایی استفاده از موشک‌های بسیار دوربرد
• قابلیت درگیری هم‌زمان با چندین هدف

البته نبود طراحی استیلث به این معناست که سطح مقطع راداری Su-35 نسبت به جنگنده‌هایی مانند F-35 یا F-22 بیشتر است و در محیط‌های با تهدید بالا، برای بقا بیش از پیش به جنگ الکترونیک، تاکتیک‌های عملیاتی و پشتیبانی سایر سامانه‌ها متکی خواهد بود.

---

مأموریت‌های اصلی جنگنده Su-35

یکی از مهم‌ترین مزایای این هواپیما، چندمنظوره بودن آن است. برخلاف برخی جنگنده‌ها که برای مأموریت خاصی طراحی شده‌اند، سوخو ۳۵ می‌تواند طیف گسترده‌ای از عملیات‌ها را انجام دهد.

از جمله:

برتری هوایی

مهم‌ترین مأموریت جنگنده Su-35، کسب و حفظ برتری هوایی (Air Superiority) است. این جنگنده برای شناسایی، رهگیری و انهدام هواگردهای دشمن پیش از آنکه بتوانند تهدیدی برای نیروهای خودی ایجاد کنند، طراحی شده است. ترکیب رادار قدرتمند Irbis-E، سامانه جستجو و رهگیری فروسرخ OLS-35 (IRST) و موشک‌های دوربردی مانند R-37M، R-77-1 و R-27 به Su-35 این امکان را می‌دهد که اهداف هوایی را از فاصله‌ای بسیار دور کشف و پیش از ورود به نبرد نزدیک، درگیر کند.

در نبردهای هوایی نزدیک نیز Su-35 یکی از مانورپذیرترین جنگنده‌های جهان محسوب می‌شود. موتورهای AL-41F1S با قابلیت بردار رانش سه‌بعدی (3D Thrust Vectoring)، همراه با طراحی آیرودینامیکی پیشرفته، به این جنگنده اجازه می‌دهند مانورهای پیچیده‌ای مانند کبرا پوگاچف، کولبیت و گردش‌های زاویه حمله بالا را اجرا کند. در این مرحله، موشک‌های R-73 و کلاه‌نشانه‌روی خلبان، توانایی بالایی در درگیری‌های داگ‌فایت برای Su-35 فراهم می‌کنند.

به لطف برد عملیاتی زیاد، سرعت بیش از ۲.۲۵ ماخ و توان حمل حدود ۸ تن تسلیحات روی ۱۲ نقطه آویز، Su-35 قادر است برای مدت طولانی از حریم هوایی محافظت کرده، جنگنده‌های دشمن را اسکورت یا رهگیری کند و در صورت نیاز، هم‌زمان مأموریت‌های تهاجمی محدودی را نیز انجام دهد. به همین دلیل، این هواپیما به عنوان ستون فقرات مأموریت‌های برتری هوایی در نیروی هوافضای روسیه شناخته می‌شود.

رهگیری

یکی دیگر از مأموریت‌های اصلی Su-35، رهگیری (Interceptor) هواگردهای متخاصم است. این جنگنده با سرعتی بیش از ۲.۲۵ ماخ، سقف پرواز حدود ۱۸ هزار متر و برد عملیاتی بالا، می‌تواند در مدت کوتاهی به مناطق تهدید اعزام شده و اهدافی مانند جنگنده‌ها، بمب‌افکن‌ها، هواپیماهای شناسایی، هواپیماهای هشدار زودهنگام (AWACS)، هواپیماهای سوخت‌رسان و موشک‌های کروز را رهگیری کند.

برای انجام این مأموریت، Su-35 از ترکیب رادار Irbis-E، سامانه OLS-35 IRST و موشک‌های دوربرد R-37M و R-77-1 بهره می‌برد. این ترکیب به خلبان اجازه می‌دهد اهداف را از فاصله بسیار دور شناسایی، رهگیری و پیش از ورود آن‌ها به محدوده عملیاتی، منهدم کند. همچنین امکان رهگیری هم‌زمان چندین هدف، توان رزمی این جنگنده را در مقابله با حملات گسترده هوایی به‌طور قابل توجهی افزایش می‌دهد.

به دلیل سرعت بالا، برد زیاد و توانایی درگیری در فواصل دور، Su-35 یکی از مؤثرترین جنگنده‌های رهگیر نسل 4++ محسوب می‌شود و نقش مهمی در حفاظت از حریم هوایی، دفاع از تأسیسات راهبردی و مقابله با نفوذ هواگردهای دشمن ایفا می‌کند. در بسیاری از مأموریت‌ها، این جنگنده می‌تواند پیش از آنکه هواگرد متخاصم به برد تسلیحات خود برسد، آن را شناسایی و نابود کند.

حمله به اهداف زمینی

اگرچه Su-35 در اصل به عنوان یک جنگنده برتری هوایی طراحی شده است، اما توانایی بالایی در حمله دقیق به اهداف زمینی نیز دارد. این جنگنده می‌تواند با استفاده از طیف گسترده‌ای از موشک‌ها و بمب‌های هدایت‌شونده، اهدافی مانند مراکز فرماندهی، پناهگاه‌های بتنی، باندهای فرود، پل‌ها، انبارهای مهمات، سامانه‌های پدافند هوایی، خودروهای زرهی و ستون‌های نظامی را با دقت بالا منهدم کند. ظرفیت حمل حدود ۸ تن تسلیحات روی ۱۲ نقطه آویز، انعطاف عملیاتی بالایی برای انجام مأموریت‌های تهاجمی در اختیار آن قرار می‌دهد.

در این مأموریت‌ها، Su-35 از تسلیحاتی مانند Kh-29، Kh-38، Kh-59، بمب‌های هدایت‌شونده KAB-500 و KAB-1500 و راکت‌های هدایت‌شونده بهره می‌برد. ترکیب رادار Irbis-E، سامانه OLS-35 و سامانه‌های ناوبری و هدف‌گیری دیجیتال، امکان شناسایی و حمله به اهداف ثابت و متحرک را در روز، شب و شرایط نامساعد جوی فراهم می‌کند.

هرچند Su-34 به عنوان بمب‌افکن تاکتیکی تخصصی روسیه برای حملات زمینی طراحی شده است، اما Su-35 نیز در عملیات‌های چندمنظوره می‌تواند نقش یک جنگنده تهاجمی مؤثر را ایفا کند. این قابلیت به نیروی هوایی اجازه می‌دهد بدون نیاز به استقرار هواگردهای تخصصی، از یک پلتفرم واحد برای اجرای هم‌زمان مأموریت‌های برتری هوایی، رهگیری و حمله دقیق به اهداف زمینی استفاده کند.

عملیات ضدکشتی

یکی از مأموریت‌های مهم Su-35، اجرای عملیات ضدکشتی (Anti-Ship Warfare) است. این جنگنده با بهره‌گیری از رادار قدرتمند Irbis-E و توان حمل موشک‌های پیشرفته ضدکشتی، قادر است انواع شناورهای رزمی و لجستیکی را در فواصل دور شناسایی، رهگیری و منهدم کند. این توانایی به نیروی هوایی امکان می‌دهد تا از حریم هوایی و آب‌های سرزمینی دفاع کرده و خطوط تدارکاتی و ناوگان دریایی دشمن را هدف قرار دهد.

برای این مأموریت، Su-35 می‌تواند به موشک‌های ضدکشتی Kh-31A و Kh-35 مجهز شود. موشک Kh-31A با سرعت حدود ۳ ماخ برای حملات سریع به ناوهای رزمی و ناوشکن‌ها طراحی شده است، در حالی که Kh-35 یک موشک کروز کم‌ارتفاع با برد بیشتر است که با پرواز در ارتفاع چند متری از سطح دریا، احتمال شناسایی و رهگیری خود را کاهش می‌دهد. این تنوع تسلیحاتی به خلبان اجازه می‌دهد متناسب با نوع هدف و شرایط میدان نبرد، مناسب‌ترین سلاح را انتخاب کند.

ترکیب برد عملیاتی زیاد، توان حمل تسلیحات سنگین و سامانه‌های پیشرفته شناسایی، Su-35 را به یک پلتفرم مؤثر برای اجرای حملات ضدکشتی در مناطق ساحلی و آب‌های آزاد تبدیل کرده است. این جنگنده می‌تواند پیش از نزدیک شدن ناوهای دشمن به منطقه عملیات، آن‌ها را از فاصله‌ای امن هدف قرار داده و نقش مهمی در کنترل دریا، حفاظت از خطوط ساحلی و پشتیبانی از عملیات مشترک دریایی و هوایی ایفا کند.

اسکورت

یکی از مأموریت‌های مهم Su-35، اسکورت (Escort Mission) هواگردهای خودی در طول عملیات‌های رزمی است. در این مأموریت، جنگنده وظیفه دارد از بمب‌افکن‌ها، هواپیماهای ترابری، هواپیماهای سوخت‌رسان، هواپیماهای آواکس (AWACS) و سایر هواگردهای با ارزش در برابر تهدیدات هوایی محافظت کند. برد عملیاتی زیاد، سرعت بالا و ماندگاری مناسب در آسمان، Su-35 را به گزینه‌ای ایده‌آل برای این نقش تبدیل کرده است.

در مأموریت‌های اسکورت، Su-35 با استفاده از رادار Irbis-E، سامانه OLS-35 IRST و مجموعه جنگ الکترونیک Khibiny-M، فضای اطراف هواگردهای تحت حفاظت را به‌طور مداوم پایش می‌کند. در صورت شناسایی تهدید، این جنگنده می‌تواند با موشک‌های R-37M، R-77-1 یا R-73، هواگردهای دشمن را پیش از نزدیک شدن به هواگردهای اسکورت‌شونده منهدم کند و در صورت نیاز با انجام مانورهای تهاجمی، مسیر امنی برای ادامه مأموریت ایجاد کند.

توانایی حمل هم‌زمان موشک‌های دوربرد و کوتاه‌برد، همراه با مانورپذیری بالا و سامانه‌های پیشرفته شناسایی، باعث شده Su-35 علاوه بر نقش برتری هوایی، به یکی از مؤثرترین جنگنده‌های اسکورت در نیروی هوافضای روسیه تبدیل شود. این جنگنده می‌تواند امنیت هواگردهای پشتیبانی و تهاجمی را در تمام مراحل مأموریت، از ورود به منطقه نبرد تا بازگشت به پایگاه، تأمین کند.

---

کشورهای بهره‌بردار از Su-35

اگرچه روسیه بزرگ‌ترین کاربر این جنگنده است، اما Su-35 به برخی کشورهای دیگر نیز صادر شده است.

از جمله:

• روسیه
• چین
• الجزایر (بر اساس گزارش‌های منتشرشده، تحویل تعدادی فروند گزارش شده است)
• و برخی قراردادها و مذاکرات با کشورهای دیگر که در سال‌های مختلف مطرح شده‌اند.

---

مشخصات فنی جنگنده Su-35؛ نگاهی دقیق به قلب تپنده فلانکر مدرن

اگر ظاهر Su-35 را در کنار Su-27 قرار دهید، شاید در نگاه اول تفاوت چشمگیری مشاهده نکنید. اما در زیر بدنه، تقریباً همه چیز تغییر کرده است. موتورهای جدید، رادار پیشرفته، سامانه‌های جنگ الکترونیک، اویونیک دیجیتال و سازه‌ای با عمر بیشتر، سوخو ۳۵ را به یکی از پیشرفته‌ترین جنگنده‌های نسل 4++ جهان تبدیل کرده‌اند.

---

جدول مشخصات فنی Su-35

ویژگی	مقدار
سازنده	شرکت سوخو (United Aircraft Corporation)
کشور سازنده	روسیه
خدمه	۱ نفر
طول	۲۱.۹ متر
دهانه بال	۱۵.۳ متر
ارتفاع	۵.۹ متر
وزن خالی	حدود ۱۹٬۰۰۰ کیلوگرم
حداکثر وزن برخاست	۳۴٬۵۰۰ کیلوگرم
موتور	دو موتور Saturn AL-41F1S
حداکثر سرعت	حدود ۲٬۴۰۰ کیلومتر بر ساعت (۲.۲۵ ماخ)
سقف پرواز	۱۸٬۰۰۰ متر
برد انتقالی	حدود ۴٬۵۰۰ کیلومتر
شعاع رزمی	حدود ۱٬۵۰۰ تا ۱٬۸۰۰ کیلومتر
ظرفیت سوخت داخلی	حدود ۱۱٬۵۰۰ کیلوگرم
نقاط حمل تسلیحات	۱۲ نقطه
حداکثر وزن مهمات	حدود ۸٬۰۰۰ کیلوگرم

---

بدنه و طراحی آیرودینامیکی

Su-35 از خانواده معروف Flanker محسوب می‌شود؛ خانواده‌ای که از ابتدا برای دستیابی به برد زیاد، قدرت مانور بالا و حمل مهمات سنگین طراحی شد.

در نسخه Su-35، تغییرات گسترده‌ای در سازه اعمال شده است:

• استفاده بیشتر از مواد کامپوزیتی
• کاهش وزن
• افزایش مقاومت بدنه
• کاهش نیاز به تعمیرات
• افزایش عمر سازه تا حدود ۶ هزار ساعت پرواز

روس‌ها همچنین بسیاری از سطوح متحرک بال را بازطراحی کردند تا هواپیما بتواند در زوایای حمله بسیار بالا نیز کنترل خود را حفظ کند.

---

موتور AL-41F1S؛ مهم‌ترین ارتقای سوخو ۳۵

یکی از اصلی‌ترین تفاوت‌های Su-35 با مدل‌های قدیمی‌تر، موتورهای جدید آن است.

این جنگنده از دو موتور Saturn AL-41F1S استفاده می‌کند.

هر موتور توان تولید رانشی در حدود:

• حدود ۸۶ کیلونیوتن در حالت عادی
• حدود ۱۴۲ کیلونیوتن با پس‌سوز

را دارد.

در مجموع، دو موتور این هواپیما بیش از ۲۸۰ کیلونیوتن رانش تولید می‌کنند.

این مقدار رانش، امکان حمل مهمات سنگین، شتاب‌گیری سریع و پرواز در ارتفاع بالا را فراهم می‌کند.

---

بردار رانش سه‌بعدی (Thrust Vectoring)

ویژگی‌ای که بیش از هر چیز Su-35 را مشهور کرده، موتورهای دارای نازل متحرک است.

در بسیاری از جنگنده‌ها، تنها سطوح کنترلی روی بال‌ها مسئول تغییر مسیر هستند.

اما در Su-35، خود موتور نیز می‌تواند جهت رانش را تغییر دهد.

این فناوری باعث می‌شود هواپیما بتواند:

• در سرعت بسیار پایین مانور دهد.
• دماغه را سریع‌تر به سمت هدف بچرخاند.
• پس از کاهش شدید سرعت دوباره شتاب بگیرد.
• در نبرد نزدیک، موقعیت شلیک بهتری ایجاد کند.

به همین دلیل، سوخو ۳۵ یکی از مانورپذیرترین جنگنده‌های عملیاتی جهان محسوب می‌شود.

---

مانورهای معروف Su-35

Pugachev Cobra

در این مانور، هواپیما ناگهان دماغه خود را تا زاویه‌ای نزدیک به ۱۲۰ درجه بالا می‌آورد، بدون اینکه مسیر پرواز تغییر زیادی کند.

هدف این مانور می‌تواند کاهش ناگهانی سرعت و قرار گرفتن هواپیمای تعقیب‌کننده در موقعیتی نامطلوب باشد.

---

Kulbit

در این حرکت، جنگنده یک چرخش کامل با شعاع بسیار کم انجام می‌دهد.

اجرای چنین مانوری نیازمند موتورهای بردار رانش و سامانه کنترل پرواز بسیار پیشرفته است.

---

Herbst Maneuver

یکی دیگر از مانورهای پیچیده‌ای که به خلبان اجازه می‌دهد در فاصله کوتاه جهت هواپیما را تغییر دهد.

---

آیا این مانورها در نبرد واقعی کاربرد دارند؟

این موضوع سال‌هاست محل بحث کارشناسان است.

حامیان Su-35 معتقدند:

• اگر نبرد به فاصله نزدیک برسد، مانورپذیری فوق‌العاده می‌تواند تعیین‌کننده باشد.

در مقابل، برخی کارشناسان غربی می‌گویند:

• امروزه اکثر درگیری‌های هوایی در فاصله‌ای رخ می‌دهد که دو هواپیما حتی یکدیگر را نمی‌بینند.

واقعیت احتمالاً چیزی میان این دو دیدگاه است. در نبردهای فراتر از میدان دید (BVR)، عواملی مانند رادار، موشک، شبکه داده و جنگ الکترونیک نقش پررنگ‌تری دارند؛ اما اگر درگیری به نبرد نزدیک کشیده شود، توان مانور همچنان می‌تواند یک مزیت مهم باشد.

---

رادار Irbis-E؛ چشم قدرتمند Su-35

یکی از مهم‌ترین تجهیزات این جنگنده، رادار Irbis-E است.

رادار N035 Irbis-E (پلنگ برفی) یک سامانه راداری چندحالته و آرایه اسکن الکترونیکی غیرفعال ترکیبی (Hybrid PESA) ساخت روسیه است که توسط شرکت مؤسسه تحقیقات ابزارسازی تیخومیروف (Tikhomirov NIIP) برای جنگنده چندمنظوره سوخو Su-35 توسعه یافته است.

شرکت NIIP رادار Irbis-E را بر پایه رادار N011M Bars طراحی و توسعه داد؛ راداری که پیش‌تر روی جنگنده‌های سوخو Su-30MKI مورد استفاده قرار گرفته بود.

این رادار از نوع PESA (Passive Electronically Scanned Array) است.

اگرچه برخلاف بسیاری از جنگنده‌های مدرن از فناوری AESA استفاده نمی‌کند، اما همچنان یکی از قدرتمندترین رادارهای نصب‌شده روی جنگنده‌های عملیاتی به شمار می‌رود.

---

مهم‌ترین قابلیت‌های رادار

• کشف اهداف هوایی در فاصله بسیار زیاد (بسته به اندازه سطح مقطع راداری هدف و شرایط محیطی)
• رهگیری هم‌زمان ده‌ها هدف
• امکان درگیری با چند هدف به‌طور هم‌زمان
• نقشه‌برداری زمینی با وضوح بالا
• رهگیری اهداف زمینی و دریایی
• مقاومت نسبتاً مناسب در برابر جنگ الکترونیک

برد واقعی کشف هدف به عوامل متعددی از جمله سطح مقطع راداری هدف، ارتفاع پرواز، شرایط جوی و میزان اخلال الکترونیکی وابسته است؛ بنابراین ارقام اعلام‌شده توسط سازنده لزوماً در همه شرایط عملیاتی قابل دستیابی نیستند.

---

سامانه جنگ الکترونیک Khibiny

جنگنده‌های مدرن تنها با موشک و توپ نمی‌جنگند.

امروزه بخش مهمی از نبرد در حوزه امواج الکترومغناطیسی انجام می‌شود.

Su-35 به سامانه Khibiny مجهز است.

سامانه Khibiny-M (L175M) مجموعه جنگ الکترونیک (Electronic Countermeasure – ECM) نصب‌شده روی جنگنده سوخو ۳۵ (Su-35S) است که برای افزایش بقاپذیری هواپیما در برابر سامانه‌های پدافند هوایی و جنگنده‌های دشمن طراحی شده است. این سامانه با دریافت و تحلیل امواج راداری، نوع تهدید را شناسایی کرده و به‌صورت خودکار مناسب‌ترین روش مقابله الکترونیکی را انتخاب می‌کند. Khibiny-M بخشی از سامانه دفاعی یکپارچه سوخو ۳۵ است و در کنار رادار Irbis-E و سامانه اپتیکی OLS-35، لایه دفاعی این جنگنده را تشکیل می‌دهد.

عملکرد اصلی Khibiny بر پایه اخلال الکترونیکی (Jamming) و فریب راداری (Electronic Deception) است. این سامانه می‌تواند با ارسال سیگنال‌های مزاحم، قدرت کشف و رهگیری رادارهای دشمن را کاهش دهد، فاصله و سرعت واقعی جنگنده را برای رادارها دچار خطا کند، اهداف کاذب ایجاد کند و فرآیند قفل راداری یا هدایت موشک‌های راداری را دشوارتر سازد. در نتیجه، احتمال شناسایی، رهگیری و اصابت موشک‌های هدایت راداری به سوخو ۳۵ کاهش می‌یابد و خلبان زمان بیشتری برای مانور یا اجرای اقدامات متقابل در اختیار خواهد داشت.

با وجود توانایی‌های قابل توجه، نباید Khibiny را یک «سپر نامرئی» یا سامانه‌ای دانست که بتواند همه رادارها و موشک‌ها را از کار بیندازد. اثربخشی آن به عواملی مانند نوع رادار دشمن، فاصله درگیری، قدرت فرستنده، تاکتیک‌های به‌کاررفته و میزان مقاومت سامانه‌های مقابل در برابر جنگ الکترونیک بستگی دارد. به همین دلیل، Khibiny به‌عنوان بخشی از یک سامانه دفاعی چندلایه عمل می‌کند و در کنار مانورپذیری سوخو ۳۵، مواد جاذب امواج رادار، هشداردهنده‌های راداری و سایر اقدامات متقابل، شانس بقا و موفقیت جنگنده را در میدان نبرد افزایش می‌دهد.

وظایف اصلی آن:

• شناسایی رادار دشمن
• اخلال در رادارها
• گمراه کردن موشک‌های هدایت راداری
• افزایش احتمال بقا در میدان نبرد

در محیط‌های اشباع از سامانه‌های پدافندی، چنین سامانه‌هایی نقش مهمی در افزایش شانس بقا دارند، هرچند میزان اثربخشی آن‌ها به نوع تهدید، تاکتیک‌های به‌کاررفته و سامانه‌های دشمن بستگی دارد.

---

سامانه جستجو و رهگیری فروسرخ (IRST)

یکی از مهم‌ترین تجهیزات جنگنده Su-35، سامانه OLS-35 است که یک سامانه جستجو و رهگیری فروسرخ (Infrared Search and Track – IRST) محسوب می‌شود. برخلاف رادار که با ارسال امواج رادیویی موقعیت خود را آشکار می‌کند، OLS-35 یک سامانه کاملاً غیرفعال است و تنها با دریافت تابش فروسرخ ناشی از گرمای موتور و بدنه هواپیماها، اهداف را شناسایی و رهگیری می‌کند. این مجموعه شامل حسگر فروسرخ، دوربین تلویزیونی و فاصله‌یاب/نشانه‌گذار لیزری است و به خلبان اجازه می‌دهد بدون روشن کردن رادار، اهداف هوایی و زمینی را کشف و دنبال کند.

سامانه OLS-35 قادر است یک جنگنده را بدون استفاده از پس‌سوز، از فاصله‌ای حدود ۵۰ کیلومتر از روبه‌رو و تا ۹۰ کیلومتر از پشت شناسایی کند. همچنین فاصله‌یاب لیزری آن می‌تواند فاصله اهداف هوایی را تا ۲۰ کیلومتر و اهداف زمینی را تا ۳۰ کیلومتر با دقتی در حدود ۵ متر اندازه‌گیری کند. این سامانه محدوده پوششی ±۹۰ درجه در سمت و +۶۰ تا ‎−۱۵ درجه در ارتفاع را در اختیار خلبان قرار می‌دهد و در کنار رادار Irbis-E، آگاهی محیطی بسیار بالایی ایجاد می‌کند.

در نبردهای مدرن، OLS-35 یک مزیت تاکتیکی مهم برای Su-35 محسوب می‌شود. خلبان می‌تواند بدون افشای موقعیت خود، جنگنده‌های دشمن، موشک‌های در حال نزدیک شدن و حتی برخی اهداف زمینی را رهگیری کرده و اطلاعات آن را برای هدایت موشک‌هایی مانند R-73، R-77 و R-37M به کار بگیرد. این قابلیت به‌ویژه در مقابله با هواگردهای مجهز به سامانه‌های هشدار راداری یا در محیط‌های دارای جنگ الکترونیک، احتمال کشف و درگیری موفق را به‌طور قابل توجهی افزایش می‌دهد.

مزیت اصلی آن این است که:

• موقعیت جنگنده را مانند رادار آشکار نمی‌کند.
• برای کشف برخی اهداف در شرایط مناسب مفید است.
• می‌تواند به کشف و رهگیری اهدافی با سطح مقطع راداری پایین کمک کند، هرچند عملکرد آن به فاصله، شرایط جوی و امضای حرارتی هدف وابسته است.

---

کابین خلبان

کابین Su-35 نسبت به نسل‌های قبلی دگرگون شده است.

امکانات مهم آن شامل:

• دو نمایشگر بزرگ چندمنظوره
• HUD پیشرفته
• سامانه HOTAS
• ناوبری ماهواره‌ای
• رایانه پروازی دیجیتال
• کنترل پرواز Fly-by-Wire

تمام این سامانه‌ها به خلبان کمک می‌کنند تا حجم بالایی از اطلاعات را در کوتاه‌ترین زمان پردازش کرده و تمرکز بیشتری بر اجرای مأموریت داشته باشد.

---

ظرفیت سوخت؛ یکی از مزیت‌های بزرگ Su-35

سوخو ۳۵ بیش از ۱۱ تن سوخت داخلی حمل می‌کند.

این مقدار از بسیاری از جنگنده‌های هم‌رده بیشتر است.

مزایای این ویژگی:

• برد عملیاتی بالا
• کاهش نیاز به مخازن خارجی
• حفظ عملکرد آیرودینامیکی
• امکان گشت‌زنی طولانی‌تر

علاوه بر این، Su-35 قابلیت سوخت‌گیری هوایی را نیز دارد که در مأموریت‌های دوربرد اهمیت زیادی پیدا می‌کند.

---

تسلیحات جنگنده Su-35؛ ترکیبی از قدرت آتش و انعطاف عملیاتی

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های Su-35، توانایی حمل طیف گسترده‌ای از تسلیحات هوا به هوا، هوا به زمین و ضدکشتی است. برخلاف برخی جنگنده‌ها که برای یک مأموریت خاص طراحی شده‌اند، سوخو ۳۵ می‌تواند در یک پرواز، هم مأموریت برتری هوایی را انجام دهد و هم اهداف زمینی یا دریایی را مورد حمله قرار دهد.

این جنگنده دارای ۱۲ نقطه اتصال (Hardpoint) برای نصب مهمات است و می‌تواند تا حدود ۸ هزار کیلوگرم سلاح حمل کند. این ظرفیت آن را در میان جنگنده‌های عملیاتی جهان در جایگاه بالایی قرار می‌دهد.

---

موشک‌های هوا به هوا

مهم‌ترین مأموریت Su-35، کسب برتری هوایی است. به همین دلیل، این جنگنده به طیف متنوعی از موشک‌های هوا به هوا مجهز می‌شود.

---

R-77؛ رقیب روسی AIM-120 AMRAAM

موشک R-77 مهم‌ترین سلاح میان‌برد و دوربرد Su-35 محسوب می‌شود.

ویژگی‌های اصلی:

• هدایت راداری فعال
• قابلیت شلیک و فراموش کن (Fire and Forget)
• مناسب برای نبردهای فراتر از میدان دید (BVR)
• قابلیت درگیری با اهداف مانورپذیر

نسخه‌های جدید این موشک، مانند R-77-1، برد و مقاومت بیشتری در برابر جنگ الکترونیک نسبت به نمونه‌های اولیه دارند.

---

R-37M؛ شکارچی اهداف دوردست

اگر بخواهیم یکی از خطرناک‌ترین موشک‌های هوا به هوای روسیه را نام ببریم، احتمالاً R-37M در صدر فهرست قرار می‌گیرد.

موشک R-37M (با نام ناتو: AA-13 Axehead) پیشرفته‌ترین موشک هوا‌به‌هوای برد بلند روسیه است که برای انهدام اهداف در فواصل بسیار دور طراحی شده است. این موشک عمدتاً روی جنگنده‌های Su-35S، Su-30SM2 و MiG-31BM به‌کار گرفته می‌شود و با بهره‌گیری از موتور سوخت جامد پرقدرت، می‌تواند به سرعتی در حدود ۶ ماخ برسد. برد اعلام‌شده آن بسته به شرایط پروازی بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ کیلومتر است که آن را در زمره دوربردترین موشک‌های هوا‌به‌هوای عملیاتی جهان قرار می‌دهد.

R-37M از سامانه هدایت ترکیبی استفاده می‌کند؛ در مرحله نخست با هدایت اینرسیایی و دریافت به‌روزرسانی اطلاعات از جنگنده حامل به سمت هدف حرکت می‌کند و در مرحله پایانی، رادار فعال (Active Radar Homing) خود را روشن کرده و به‌طور مستقل هدف را رهگیری و منهدم می‌کند. این روش باعث می‌شود جنگنده شلیک‌کننده بتواند پس از پرتاب، مسیر خود را تغییر داده یا هم‌زمان چند هدف مختلف را درگیر کند. همچنین مقاومت بالای موشک در برابر اقدامات جنگ الکترونیک، احتمال موفقیت آن را در برابر اهداف مانورپذیر افزایش می‌دهد.

هدف اصلی R-37M انهدام هواپیماهای پشتیبانی با ارزش بالا مانند آواکس (AWACS)، هواپیماهای سوخت‌رسان، هواپیماهای شناسایی و جنگ الکترونیک است؛ اهدافی که معمولاً در فاصله زیادی از خط مقدم پرواز می‌کنند. با این حال، این موشک توانایی درگیری با جنگنده‌ها، بمب‌افکن‌ها و برخی موشک‌های کروز را نیز دارد. ترکیب رادار قدرتمند Irbis-E سوخو ۳۵ با موشک R-37M، به این جنگنده اجازه می‌دهد تهدیدات هوایی را پیش از ورود به برد موشک‌های دشمن هدف قرار دهد و برتری قابل توجهی در نبردهای فراتر از میدان دید (BVR) ایجاد کند.

این موشک برای انهدام اهداف ارزشمند مانند:

• هواپیماهای آواکس
• هواپیماهای سوخت‌رسان
• هواپیماهای شناسایی
• بمب‌افکن‌ها

طراحی شده است.

برد اعلامی این موشک در منابع مختلف متفاوت است و بسته به نسخه و شرایط شلیک، ارقامی تا حدود ۳۰۰ کیلومتر یا بیشتر مطرح می‌شود. با این حال، برد مؤثر عملیاتی به عواملی مانند ارتفاع، سرعت پرتاب، مانور هدف و محیط جنگ الکترونیک بستگی دارد.

---

R-73؛ پادشاه نبرد نزدیک

برای نبردهای داگ‌فایت، Su-35 از موشک R-73 استفاده می‌کند.

موشک R-73 (با نام ناتو: AA-11 Archer) یکی از موفق‌ترین موشک‌های هوا‌به‌هوای کوتاه‌برد جهان است که از دهه ۱۹۸۰ تاکنون در خدمت نیروی هوایی روسیه و بسیاری از کشورهای دیگر قرار دارد. این موشک برای نبردهای نزدیک یا Within Visual Range (WVR) طراحی شده و به لطف موتور قدرتمند و سامانه کنترل آیرودینامیکی پیشرفته، توانایی انجام مانورهای بسیار سنگین را دارد. برد عملیاتی آن بسته به نسخه و شرایط شلیک حدود ۳۰ تا ۴۰ کیلومتر است و با سرعتی بیش از ۲.۵ ماخ به سمت هدف حرکت می‌کند.

بزرگ‌ترین مزیت R-73، جستجوگر فروسرخ بسیار پیشرفته و قابلیت شلیک خارج از محور دید (High Off-Boresight) است. این ویژگی به خلبان اجازه می‌دهد بدون قرار گرفتن مستقیم در پشت هدف، تنها با چرخاندن سر و استفاده از کلاه‌خود نشانه‌روی (Helmet Mounted Sight)، موشک را به سمت هواگرد دشمن شلیک کند. جستجوگر حرارتی این موشک پس از قفل روی گرمای موتور هواگرد، به‌طور مستقل هدف را تعقیب می‌کند و در برابر مانورهای شدید نیز احتمال اصابت بالایی دارد.

در جنگنده Su-35، موشک R-73 آخرین و مرگبارترین سلاح برای درگیری‌های نزدیک محسوب می‌شود. ترکیب مانورپذیری فوق‌العاده سوخو ۳۵ با قابلیت شلیک خارج از محور دید R-73، این جنگنده را در نبردهای تن‌به‌تن به حریفی بسیار خطرناک تبدیل می‌کند. نسخه‌های جدیدتر این موشک مانند R-74M نیز با جستجوگرهای مقاوم‌تر در برابر جنگ الکترونیک و زاویه قفل بیشتر، همچنان از پیشرفته‌ترین موشک‌های کوتاه‌برد عملیاتی جهان به شمار می‌روند.

ویژگی‌ها:

• جستجوگر فروسرخ
• زاویه قفل بسیار زیاد
• هماهنگی با کلاه‌خود نشانه‌روی خلبان
• قدرت مانور بالا

این موشک سال‌هاست یکی از موفق‌ترین موشک‌های کوتاه‌برد روسیه محسوب می‌شود و نسخه‌های جدید آن نیز همچنان در خدمت هستند.

---

R-27

اگرچه این موشک قدیمی‌تر از R-77 است، اما همچنان در زرادخانه روسیه حضور دارد.

موشک R-27 (با نام ناتو: AA-10 Alamo) خانواده‌ای از موشک‌های هوا‌به‌هوای میان‌برد ساخت اتحاد جماهیر شوروی است که برای تجهیز جنگنده‌های نسل چهارم مانند Su-27، Su-30، Su-35 و MiG-29 توسعه یافت. این موشک با سرعتی حدود ۴.۵ ماخ پرواز می‌کند و بسته به نسخه، برد آن از حدود ۶۰ کیلومتر در مدل‌های استاندارد تا بیش از ۱۱۰ کیلومتر در مدل‌های برد بلند R-27ER می‌رسد. کلاهک ۳۹ کیلوگرمی آن برای انهدام جنگنده‌ها، بمب‌افکن‌ها، هواپیماهای شناسایی و اهداف هوایی دیگر طراحی شده است.

یکی از ویژگی‌های مهم خانواده R-27، تنوع سامانه‌های هدایت آن است. نسخه R-27R/ER از هدایت راداری نیمه‌فعال (SARH) استفاده می‌کند و برای اصابت، نیازمند تابش مداوم رادار جنگنده به هدف است. در مقابل، نسخه‌های R-27T/ET از جستجوگر فروسرخ بهره می‌برند و بدون انتشار امواج راداری می‌توانند هدف را رهگیری کنند. این تنوع به خلبان اجازه می‌دهد متناسب با شرایط نبرد و نوع تهدید، مناسب‌ترین موشک را انتخاب کرده و احتمال موفقیت در درگیری را افزایش دهد.

در جنگنده Su-35، موشک R-27 معمولاً در کنار موشک‌های مدرن‌تر R-77-1 و R-37M حمل می‌شود و همچنان یک سلاح مؤثر برای نبردهای فراتر از میدان دید (BVR) محسوب می‌شود. ترکیب رادار قدرتمند Irbis-E با نسخه‌های مختلف R-27، به سوخو ۳۵ امکان می‌دهد اهداف را در فواصل دور شناسایی و درگیر کند، در حالی که خلبان می‌تواند با انتخاب میان هدایت راداری یا فروسرخ، تاکتیک مناسب را برای غلبه بر اقدامات متقابل دشمن به کار گیرد.

---

موشک‌های هوا به زمین

Su-35 تنها برای نبرد هوایی طراحی نشده است. این جنگنده می‌تواند اهداف زمینی را نیز با دقت بالا مورد حمله قرار دهد.

---

Kh-29

موشک Kh-29 (با نام ناتو: AS-14 Kedge) یک موشک هوا‌به‌سطح تاکتیکی ساخت شوروی است که برای انهدام اهداف مستحکم و با ارزش بالا طراحی شده است. این موشک با وزن حدود ۶۶۰ تا ۶۹۰ کیلوگرم و کلاهک عظیم ۳۲۰ کیلوگرمی، یکی از قدرتمندترین موشک‌های تاکتیکی قابل حمل توسط جنگنده‌های خانواده سوخو محسوب می‌شود. بسته به نسخه، برد عملیاتی آن بین ۱۰ تا ۳۰ کیلومتر و سرعت آن حدود ۲.۲ ماخ است.

خانواده Kh-29 در چندین نسخه تولید شده است که هر کدام از سامانه هدایت متفاوتی استفاده می‌کنند. Kh-29L از هدایت لیزری نیمه‌فعال، Kh-29T/TE از هدایت تلویزیونی (TV)، Kh-29D از جستجوگر فروسرخ (IIR) و Kh-29MP از رادار فعال بهره می‌برند. این تنوع به خلبان اجازه می‌دهد متناسب با نوع هدف و شرایط میدان نبرد، مناسب‌ترین نسخه را انتخاب کند و با دقت بالا اهداف را منهدم سازد.

در جنگنده Su-35، موشک Kh-29 برای نابودی اهدافی مانند پناهگاه‌های بتنی، باندهای فرود، پل‌ها، مراکز فرماندهی، انبارهای مهمات، استحکامات نظامی و حتی شناورهای کوچک و متوسط به کار می‌رود. قدرت تخریب فوق‌العاده کلاهک آن باعث می‌شود تنها یک اصابت برای از بین بردن بسیاری از اهداف مستحکم کافی باشد. به همین دلیل، Kh-29 یکی از مهم‌ترین تسلیحات تهاجمی سوخو ۳۵ در مأموریت‌های حمله دقیق به اهداف زمینی به شمار می‌رود.

موشکی تاکتیکی برای انهدام اهداف مستحکم مانند:

• پناهگاه‌ها
• پل‌ها
• ساختمان‌های بتنی
• مراکز فرماندهی

---

Kh-38

یکی از جدیدترین موشک‌های هوا به زمین روسیه.

موشک Kh-38 (با نام ناتو: AS-23 در برخی منابع) نسل جدید موشک‌های هوا‌به‌سطح تاکتیکی روسیه است که برای جایگزینی خانواده‌های Kh-25 و Kh-29 توسعه یافت. این موشک با وزن حدود ۵۲۰ کیلوگرم، سرعتی در حدود ۲.۲ ماخ و بردی تا ۷۰ کیلومتر (بسته به نسخه)، به جنگنده‌هایی مانند Su-35، Su-34 و Su-57 امکان می‌دهد بدون ورود به محدوده بسیاری از سامانه‌های پدافندی، اهداف زمینی را با دقت بالا مورد اصابت قرار دهند.

مهم‌ترین ویژگی Kh-38، طراحی ماژولار آن است. این موشک در نسخه‌های مختلف با سامانه‌های هدایت لیزری (Kh-38ML)، رادار فعال (Kh-38MA)، فروسرخ (Kh-38MT) و هدایت ماهواره‌ای (Kh-38MK) تولید می‌شود. همچنین می‌تواند به انواع کلاهک‌های انفجاری شدید، نفوذگر ضدسنگر و خوشه‌ای مجهز شود. این انعطاف‌پذیری باعث می‌شود یک بدنه موشک برای مأموریت‌های متنوع علیه اهداف مختلف مورد استفاده قرار گیرد.

در جنگنده Su-35، موشک Kh-38 یکی از دقیق‌ترین سلاح‌های هوا‌به‌سطح محسوب می‌شود و برای انهدام سامانه‌های پدافند هوایی، خودروهای زرهی، پل‌ها، مراکز فرماندهی، انبارهای مهمات و استحکامات بتنی به کار می‌رود. ترکیب برد مناسب، دقت بالا و امکان انتخاب نوع جستجوگر و کلاهک، این موشک را به یکی از مهم‌ترین تسلیحات تهاجمی نیروی هوایی روسیه در عملیات‌های مدرن تبدیل کرده است.

این موشک در نسخه‌های مختلف با هدایت:

• لیزری
• ماهواره‌ای
• راداری
• فروسرخ

تولید شده است.

---

Kh-59

موشک Kh-59 Ovod (با نام ناتو: AS-13 Kingbolt) یک موشک هوا‌به‌سطح دوربرد ساخت روسیه است که برای حملات دقیق به اهداف زمینی و دریایی توسعه یافته است. نسخه‌های جدیدتر این خانواده مانند Kh-59MK و Kh-59MK2 به موتور توربوفن مجهز شده‌اند و برد آن‌ها به حدود ۲۸۵ کیلومتر می‌رسد. این موشک با وزن تقریبی ۹۳۰ کیلوگرم، کلاهکی ۳۲۰ کیلوگرمی حمل می‌کند و با سرعتی نزدیک به ۹۰۰ تا ۱۰۵۰ کیلومتر بر ساعت در ارتفاع بسیار پایین پرواز می‌کند تا احتمال شناسایی و رهگیری آن کاهش یابد.

خانواده Kh-59 در نسخه‌های مختلف با سامانه‌های هدایت متفاوت عرضه شده است. Kh-59MK از رادار فعال برای درگیری با شناورهای سطحی استفاده می‌کند، در حالی که Kh-59MK2 با ترکیب ناوبری اینرسیایی، سامانه ماهواره‌ای و جستجوگر اپتیکی تطبیق عوارض زمین قادر است اهداف ثابت زمینی را با دقتی در حدود ۳ تا ۵ متر مورد اصابت قرار دهد. این موشک می‌تواند در تمام ساعات شبانه‌روز و در شرایط نامساعد جوی علیه اهداف از پیش تعیین‌شده به کار گرفته شود.

در جنگنده Su-35، موشک Kh-59 یکی از مهم‌ترین سلاح‌های تهاجم دورایستا (Stand-off Weapon) محسوب می‌شود. این موشک برای انهدام مراکز فرماندهی، پل‌ها، باندهای فرود، انبارهای مهمات، پناهگاه‌های مستحکم و شناورهای نظامی به کار می‌رود و به جنگنده اجازه می‌دهد بدون ورود به برد بسیاری از سامانه‌های پدافند هوایی، اهداف با ارزش را از فاصله‌ای امن منهدم کند. همین قابلیت، Kh-59 را به یکی از مؤثرترین موشک‌های کروز تاکتیکی در زرادخانه سوخو ۳۵ تبدیل کرده است.

کاربرد آن:

• مراکز فرماندهی
• انبارهای مهمات
• زیرساخت‌های نظامی

---

موشک‌های ضدکشتی

با توجه به اهمیت نبردهای دریایی، Su-35 می‌تواند به موشک‌های ضدکشتی نیز مجهز شود.

از جمله:

Kh-31A

موشک Kh-31A (با نام ناتو: AS-17 Krypton) یک موشک هوا‌به‌سطح ضدکشتی ساخت روسیه است که برای انهدام شناورهای رزمی تا کلاس ناوشکن طراحی شده است. این موشک با بهره‌گیری از یک بوستر سوخت جامد و سپس موتور رم‌جت، به سرعتی نزدیک به ۳ ماخ دست پیدا می‌کند و با وزن حدود ۶۱۰ کیلوگرم و کلاهک نفوذگر ۹۴ کیلوگرمی، توانایی وارد کردن خسارت جدی به شناورهای نظامی را دارد. برد نسخه پایه Kh-31A تا ۷۰ کیلومتر است و در مرحله پایانی با پرواز در ارتفاع بسیار پایین (Sea Skimming)، زمان واکنش سامانه‌های دفاعی ناو را به حداقل می‌رساند.

سامانه هدایت Kh-31A از ناوبری اینرسیایی در میانه مسیر و رادار فعال مقاوم در برابر جنگ الکترونیک در مرحله نهایی استفاده می‌کند. پس از شلیک، موشک به سمت منطقه هدف حرکت کرده و در فاصله مناسب، رادار خود را فعال می‌کند تا شناور مورد نظر را شناسایی و روی آن قفل کند. سرعت بسیار بالا، مانورپذیری مناسب و قابلیت نفوذ در لایه‌های دفاعی ناوهای دشمن، این موشک را به یکی از خطرناک‌ترین تسلیحات ضدکشتی تاکتیکی روسیه تبدیل کرده است.

در جنگنده Su-35، موشک Kh-31A یکی از اصلی‌ترین سلاح‌های ضدکشتی به شمار می‌رود و برای حمله به ناوچه‌ها، ناوشکن‌ها، کشتی‌های آبی‌خاکی و شناورهای رزمی به کار گرفته می‌شود. ترکیب رادار قدرتمند Irbis-E سوخو ۳۵ با سرعت مافوق‌صوت Kh-31A، به خلبان اجازه می‌دهد اهداف دریایی را از فاصله‌ای امن درگیر کرده و پیش از آنکه سامانه‌های دفاعی ناو فرصت واکنش مؤثر داشته باشند، ضربه‌ای دقیق و مرگبار وارد کند.

---

Kh-35

موشک Kh-35 (با نام ناتو: AS-20 Kayak) یک موشک کروز ضدکشتی روسی است که برای انهدام شناورهای سبک و متوسط طراحی شده است. این موشک با استفاده از موتور توربوفن، با سرعتی حدود ۰.۸ تا ۰.۸۵ ماخ پرواز می‌کند و بسته به نسخه، برد آن از ۱۳۰ کیلومتر در مدل Kh-35E تا ۲۶۰ کیلومتر در نسخه Kh-35UE افزایش یافته است. کلاهک ۱۴۵ کیلوگرمی نفوذگر-انفجاری آن برای وارد کردن خسارت سنگین به ناوچه‌ها، کشتی‌های تدارکاتی و شناورهای رزمی طراحی شده است.

Kh-35 از سامانه هدایت ترکیبی شامل ناوبری اینرسیایی، سامانه ماهواره‌ای و رادار فعال در مرحله نهایی استفاده می‌کند. یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های آن، پرواز در ارتفاع بسیار پایین، حدود ۱۰ تا ۱۵ متر در مسیر و تنها ۳ تا ۵ متر در مرحله پایانی است؛ تاکتیکی که به آن Sea Skimming گفته می‌شود و باعث می‌شود موشک تا لحظات آخر از دید رادارهای دشمن پنهان بماند و زمان واکنش سامانه‌های دفاعی کشتی به حداقل برسد.

در جنگنده Su-35، موشک Kh-35 یکی از اصلی‌ترین تسلیحات ضدکشتی برای مأموریت‌های دریایی محسوب می‌شود. این موشک برای انهدام ناوچه‌ها، شناورهای گشتی، کشتی‌های آبی‌خاکی، کشتی‌های تدارکاتی و اهداف دریایی تا حدود ۵ هزار تن جابه‌جایی به کار می‌رود. هرچند سرعت آن از موشک مافوق‌صوت Kh-31A کمتر است، اما برد بیشتر، سطح مقطع راداری پایین و پرواز کم‌ارتفاع، Kh-35 را به گزینه‌ای بسیار مؤثر برای حملات دقیق و دورایستا علیه اهداف دریایی تبدیل کرده است.

---

موشک‌های ضد رادار

یکی از مأموریت‌های مهم در آغاز هر عملیات هوایی، سرکوب پدافند هوایی دشمن (SEAD) است.

در این مأموریت، Su-35 می‌تواند از موشک Kh-31P استفاده کند.

این موشک برای هدف قرار دادن رادارهای سامانه‌های پدافندی طراحی شده و در صورت روشن بودن رادار، می‌تواند به سمت منبع انتشار امواج هدایت شود.

---

بمب‌های هدایت‌شونده

سوخو ۳۵ قابلیت حمل انواع بمب‌های هدایت‌شونده و سقوط آزاد را نیز دارد.

از جمله:

• KAB-500
• KAB-1500
• FAB-500
• FAB-250

نسخه‌های هدایت‌شونده این بمب‌ها می‌توانند با دقت بیشتری اهداف را مورد اصابت قرار دهند.

---

توپ داخلی

Su-35 به یک توپ ۳۰ میلی‌متری GSh-30-1 مجهز است.

سامانه تسلیحاتی Su-35 به یک توپ داخلی ۳۰ میلی‌متری Gryazev-Shipunov GSh-30-1 مجهز است که در ریشه بال سمت راست جنگنده نصب شده و یکی از قدرتمندترین توپ‌های هوایی تک‌لول جهان به شمار می‌رود. این توپ از مهمات ۳۰×۱۶۵ میلی‌متری استفاده می‌کند، نرخی در حدود ۱۵۰۰ تا ۱۸۰۰ گلوله در دقیقه دارد و در سوخو ۳۵ معمولاً با ۱۵۰ گلوله تغذیه می‌شود. طراحی تک‌لول آن باعث شده در مقایسه با توپ‌های چندلول، وزن کمتر و فضای اشغالی کمتری داشته باشد، در حالی که همچنان قدرت تخریب بسیار بالایی ارائه می‌دهد.

توپ GSh-30-1 برای درگیری‌های هوایی در فاصله نزدیک، نابودی هواگردها، پهپادها و همچنین حمله به اهداف زمینی سبک مانند خودروهای زرهی، سامانه‌های راداری و استحکامات طراحی شده است. گلوله‌های انفجاری و ضدزره این توپ می‌توانند تنها با چند اصابت خسارت سنگینی به هدف وارد کنند. به دلیل قدرت بسیار زیاد، خلبانان معمولاً آن را در شلیک‌های کوتاه چنددهم ثانیه‌ای به کار می‌گیرند تا هم دقت حفظ شود و هم از استهلاک سریع لوله جلوگیری شود.

این توپ برای:

• نبرد نزدیک
• انهدام پهپادها
• حمله به اهداف زمینی سبک
• شرایط اضطراری

کاربرد دارد.

---

برد عملیاتی Su-35

یکی از بزرگ‌ترین مزیت‌های این جنگنده نسبت به بسیاری از رقبا، برد بالای آن است.

برد انتقالی (Ferry Range) آن با سوخت داخلی و در شرایط مناسب به حدود ۴٬۵۰۰ کیلومتر می‌رسد.

شعاع رزمی نیز بسته به نوع مأموریت، میزان سوخت، تسلیحات و پروفایل پرواز، معمولاً در حدود ۱٬۵۰۰ تا ۱٬۸۰۰ کیلومتر برآورد می‌شود.

این ویژگی باعث می‌شود Su-35 بتواند بدون نیاز به سوخت‌گیری مکرر، مأموریت‌های دوربرد را انجام دهد.

---

عملکرد Su-35 در جنگ اوکراین

از زمان آغاز جنگ اوکراین، Su-35 یکی از مهم‌ترین جنگنده‌های مورد استفاده نیروی هوافضای روسیه بوده است.

مأموریت‌های اصلی آن شامل:

• برتری هوایی
• اسکورت بمب‌افکن‌ها
• رهگیری هواپیماها و پهپادها
• شلیک موشک‌های دوربرد هوا به هوا
• پشتیبانی از عملیات زمینی

با این حال، جنگ اوکراین نشان داد که حتی جنگنده‌های پیشرفته نیز در برابر شبکه‌های مدرن پدافند هوایی و موشک‌های زمین‌به‌هوا مصون نیستند. گزارش‌های تأییدشده از منابع مستقل حاکی از آن است که تعدادی از جنگنده‌های Su-35 در این جنگ از دست رفته‌اند، هرچند آمار دقیق و علت هر مورد همواره محل بحث بوده است.

در مقابل، روسیه نیز بارها از موفقیت Su-35 در رهگیری هواگردها و اجرای مأموریت‌های دوربرد سخن گفته است. ارزیابی عملکرد واقعی این جنگنده نیازمند تفکیک میان گزارش‌های رسمی، ادعاهای طرفین و داده‌های تأییدشده مستقل است.

---

نقاط قوت Su-35 در میدان نبرد

بر اساس ویژگی‌های فنی و تجربه عملیاتی، مهم‌ترین مزیت‌های Su-35 عبارت‌اند از:

• برد عملیاتی بالا که امکان پوشش مناطق وسیع را فراهم می‌کند.
• توان حمل مهمات سنگین و تنوع زیاد تسلیحات.
• مانورپذیری بسیار بالا به لطف موتورهای بردار رانش.
• رادار قدرتمند و سامانه‌های حسگر متنوع.
• سامانه جنگ الکترونیک برای افزایش بقا در میدان نبرد.
• هزینه خرید کمتر نسبت به بسیاری از جنگنده‌های نسل پنجم.

---

محدودیت‌ها و چالش‌ها

در کنار نقاط قوت، Su-35 محدودیت‌هایی نیز دارد:

• فاقد طراحی استیلث است و سطح مقطع راداری آن از جنگنده‌های نسل پنجم بیشتر است.
• رادار Irbis-E از نوع PESA است، در حالی که بسیاری از رقبای جدید به رادارهای AESA مجهز شده‌اند.
• در محیط‌هایی با پدافند هوایی بسیار متراکم، برای افزایش بقا نیازمند تاکتیک‌های مناسب، جنگ الکترونیک و پشتیبانی سایر سامانه‌ها است.
• عملکرد نهایی آن به مهارت خلبان، کیفیت آموزش، شبکه فرماندهی و شرایط عملیاتی نیز وابسته است، نه صرفاً مشخصات فنی هواپیما.

---

مقایسه Su-35 با F-35؛ دو فلسفه متفاوت در نبرد هوایی

یکی از پرتکرارترین سؤالات درباره سوخو ۳۵ این است که آیا این جنگنده می‌تواند با F-35 Lightning II رقابت کند؟

پاسخ کوتاه این است که این دو هواپیما برای فلسفه‌های کاملاً متفاوتی طراحی شده‌اند.

در حالی که F-35 بر پایه پنهانکاری، شبکه‌محوری و آگاهی محیطی ساخته شده، Su-35 روی سرعت، برد، مانورپذیری و قدرت حمل تسلیحات تمرکز دارد.

بنابراین مقایسه آن‌ها تنها با نگاه به سرعت یا تعداد موشک‌ها تصویر کاملی ارائه نمی‌دهد.

---

جدول مقایسه Su-35 و F-35

ویژگی	Su-35	F-35A
نسل	4++	پنجم
موتور	۲ موتور	۱ موتور
حداکثر سرعت	حدود ۲.۲۵ ماخ	حدود ۱.۶ ماخ
پنهانکاری	محدود	بسیار بالا
رادار	PESA Irbis-E	AESA AN/APG-81
برد انتقالی	حدود ۴۵۰۰ کیلومتر	حدود ۲۲۰۰ کیلومتر
مانورپذیری	بسیار بالا	خوب
ظرفیت حمل خارجی	حدود ۸ تن	حدود ۸ تن
حمل تسلیحات داخلی	ندارد	دارد
هزینه عملیاتی	کمتر	بیشتر
مأموریت اصلی	برتری هوایی	حمله چندمنظوره و نفوذ

---

برتری‌های Su-35 نسبت به F-35

در برخی حوزه‌ها، سوخو ۳۵ مزیت‌های قابل توجهی دارد.

سرعت بیشتر

Su-35 می‌تواند به سرعتی بیش از دو ماخ برسد، در حالی که F-35 برای حفظ ویژگی‌های پنهانکار و ساختار بدنه، سرعت کمتری دارد.

---

برد بیشتر

مقدار سوخت داخلی Su-35 تقریباً دو برابر بسیاری از جنگنده‌های غربی است.

این موضوع باعث می‌شود:

• مدت بیشتری در منطقه عملیات باقی بماند.
• نیاز کمتری به هواپیمای سوخت‌رسان داشته باشد.
• مأموریت‌های دوربرد را راحت‌تر انجام دهد.

---

قدرت مانور

اگر نبرد به فاصله نزدیک کشیده شود، بسیاری از کارشناسان معتقدند Su-35 به دلیل موتورهای بردار رانش، مزیت مانورپذیری قابل توجهی خواهد داشت.

البته نبردهای هوایی مدرن لزوماً به داگ‌فایت ختم نمی‌شوند و بسیاری از درگیری‌ها پیش از مشاهده بصری دشمن پایان می‌یابند.

---

ظرفیت حمل مهمات

در مأموریت‌هایی که پنهانکاری اهمیت کمتری دارد، Su-35 می‌تواند حجم زیادی از موشک‌ها و بمب‌ها را به‌صورت خارجی حمل کند.

---

برتری‌های F-35 نسبت به Su-35

در مقابل، F-35 نیز مزیت‌های مهمی دارد.

پنهانکاری (Stealth)

مهم‌ترین مزیت F-35 کاهش سطح مقطع راداری است.

این ویژگی باعث می‌شود:

• دیرتر توسط رادار کشف شود.
• احتمال شلیک نخست را افزایش دهد.
• شانس بقا در برابر سامانه‌های پدافندی مدرن بیشتر شود.

---

رادار AESA

رادار AN/APG-81 از نوع AESA است.

مزایای آن:

• مقاومت بیشتر در برابر اخلال
• قابلیت رهگیری دقیق‌تر
• قابلیت‌های پیشرفته‌تر در نقشه‌برداری و جنگ الکترونیک

---

ادغام حسگرها (Sensor Fusion)

یکی از نقاط قوت اصلی F-35، توانایی ادغام اطلاعات دریافتی از:

• رادار
• دوربین‌های فروسرخ
• سامانه‌های هشدار
• لینک داده
• سایر هواپیماها

در یک تصویر عملیاتی واحد است.

این ویژگی بار کاری خلبان را کاهش داده و آگاهی محیطی او را افزایش می‌دهد.

---

شبکه‌محوری

F-35 برای جنگ شبکه‌محور طراحی شده است.

این جنگنده می‌تواند اطلاعات را با:

• هواپیماهای دیگر
• کشتی‌ها
• سامانه‌های پدافندی
• پهپادها

به اشتراک بگذارد و بخشی از یک شبکه عملیاتی گسترده باشد.

---

آیا Su-35 می‌تواند F-35 را سرنگون کند؟

از نظر فنی، بله؛ همان‌طور که F-35 نیز می‌تواند Su-35 را سرنگون کند.

نتیجه درگیری به عوامل متعددی بستگی دارد، از جمله:

• چه کسی ابتدا هدف را کشف کند.
• کیفیت آموزش خلبانان.
• تاکتیک‌های به‌کاررفته.
• پشتیبانی آواکس و هواپیماهای سوخت‌رسان.
• جنگ الکترونیک.
• نوع موشک‌های مورد استفاده.
• شرایط محیطی.

بنابراین هیچ پاسخ مطلقی برای این پرسش وجود ندارد.

---

مقایسه Su-35 با F-15EX

جنگنده F-15EX Eagle II جدیدترین نسخه خانواده F-15 است.

در مقایسه با Su-35:

مزیت‌های F-15EX

• رادار AESA
• توان حمل تعداد بسیار زیاد موشک
• سامانه‌های الکترونیکی پیشرفته
• شبکه‌محوری قوی

مزیت‌های Su-35

• مانورپذیری بیشتر
• برد بیشتر
• هزینه خرید پایین‌تر

---

مقایسه با رافال

جنگنده فرانسوی Rafale به دلیل طراحی چندمنظوره مشهور است.

مزیت‌های رافال:

• جنگ الکترونیک بسیار پیشرفته
• رادار AESA
• سامانه SPECTRA
• هزینه عملیاتی مناسب

مزیت‌های Su-35:

• برد بیشتر
• سرعت بیشتر
• قدرت مانور بالاتر
• ظرفیت حمل سوخت بیشتر

---

مقایسه با Eurofighter Typhoon

یوروفایتر یکی از بهترین جنگنده‌های اروپاست.

ویژگی‌های آن:

• شتاب بالا
• عملکرد مناسب در ارتفاع زیاد
• رادار AESA در نسخه‌های جدید
• سامانه‌های الکترونیکی مدرن

در مقابل، Su-35 در برد، حمل سوخت و مانورپذیری مزیت‌هایی دارد.

یوروفایتر تایفون؛ بررسی کامل مشخصات، رادار، تسلیحات، قیمت و مقایسه با رافال و F-35

---

مقایسه با Su-57

بسیاری تصور می‌کنند Su-35 و Su-57 رقیب یکدیگر هستند.

در واقع چنین نیست.

Su-57 نسل پنجم روسیه محسوب می‌شود.

مزیت‌های Su-57:

• پنهانکاری
• رادارهای چندگانه
• حسگرهای پیشرفته‌تر
• قابلیت شبکه‌محوری بیشتر

در مقابل، Su-35:

• ارزان‌تر است.
• تولید انبوه آن ساده‌تر است.
• هزینه نگهداری پایین‌تری دارد.

به همین دلیل روسیه همچنان هر دو جنگنده را در کنار یکدیگر به کار می‌گیرد.

---

آیا ایران جنگنده Su-35 را دریافت کرده است؟

در سال‌های اخیر، نام ایران بارها در کنار Su-35 مطرح شده است. این موضوع از زمانی جدی‌تر شد که قرارداد جنگنده‌های سفارش‌داده‌شده مصر به روسیه، تحت تأثیر فشارهای بین‌المللی و تحریم‌های آمریکا، با ابهام روبه‌رو شد و گمانه‌زنی‌هایی درباره مقصد نهایی این هواپیماها شکل گرفت.

مقام‌های ایرانی در مقاطع مختلف از برنامه نوسازی نیروی هوایی سخن گفته‌اند و برخی مسئولان نیز به مذاکرات با روسیه اشاره کرده‌اند. با این حال، اطلاعات رسمی درباره تعداد، زمان تحویل یا وضعیت عملیاتی این جنگنده‌ها در ایران محدود بوده و بسیاری از گزارش‌ها بر پایه منابع غیررسمی یا تحلیل‌های رسانه‌ای منتشر شده‌اند.

در نتیجه، هرگونه ارزیابی درباره تعداد دقیق یا وضعیت عملیاتی Su-35 در ایران باید بر اساس آخرین اطلاعات رسمی و شواهد قابل‌راستی‌آزمایی انجام شود و نباید صرفاً به گزارش‌های تأییدنشده استناد کرد.

---

قیمت Su-35 چقدر است؟

قیمت جنگنده‌های نظامی به عواملی مانند تجهیزات سفارشی، بسته‌های آموزشی، تسلیحات، قطعات یدکی و قراردادهای پشتیبانی بستگی دارد؛ بنابراین اعلام یک رقم ثابت امکان‌پذیر نیست.

بر اساس برآوردهای منتشرشده در منابع دفاعی، قیمت هر فروند Su-35 معمولاً بین ۵۰ تا ۸۵ میلیون دلار تخمین زده می‌شود، هرچند ارزش نهایی قراردادها می‌تواند به‌طور قابل توجهی متفاوت باشد.

---

آینده Su-35

با وجود ورود Su-57 به خدمت، انتظار نمی‌رود Su-35 به‌زودی از خط تولید خارج شود.

دلایل این موضوع عبارت‌اند از:

• هزینه تولید پایین‌تر نسبت به جنگنده‌های نسل پنجم.
• تقاضای صادراتی.
• بلوغ فنی و تجربه عملیاتی.
• امکان ارتقای سامانه‌های الکترونیکی و تسلیحاتی.

احتمال می‌رود نسخه‌های آینده این جنگنده به رادارهای پیشرفته‌تر، سامانه‌های جنگ الکترونیک به‌روز و موشک‌های جدید مجهز شوند تا همچنان در دهه آینده جایگاه خود را حفظ کنند.

---

جمع‌بندی

Su-35 را می‌توان یکی از کامل‌ترین جنگنده‌های نسل 4++ جهان دانست؛ هواپیمایی که با تکیه بر برد بلند، موتورهای قدرتمند، مانورپذیری استثنایی و توان حمل تسلیحات متنوع، همچنان در میان پیشرفته‌ترین جنگنده‌های عملیاتی قرار دارد.

با این حال، ماهیت نبردهای هوایی مدرن باعث شده عواملی مانند پنهانکاری، شبکه‌محوری، ادغام حسگرها و جنگ الکترونیک بیش از گذشته اهمیت پیدا کنند. از این رو، Su-35 در برابر جنگنده‌های نسل پنجم مانند F-35 در برخی حوزه‌ها برتری دارد و در برخی دیگر با محدودیت‌هایی روبه‌رو است.

در نهایت، ارزش واقعی هر جنگنده تنها به مشخصات فنی آن وابسته نیست؛ بلکه کیفیت آموزش خلبانان، تاکتیک‌های عملیاتی، پشتیبانی اطلاعاتی و یکپارچگی با سایر سامانه‌های رزمی، نقش تعیین‌کننده‌ای در موفقیت آن در میدان نبرد دارند.

---

پرسش‌های متداول (FAQ)

Su-35 نسل چندم است؟
Su-35 یک جنگنده نسل 4++ است که بسیاری از فناوری‌های نسل پنجم را در اختیار دارد، اما پنهانکار کامل نیست.

حداکثر سرعت Su-35 چقدر است؟
حدود ۲.۲۵ ماخ (نزدیک به ۲۴۰۰ کیلومتر بر ساعت).

Su-35 چند موشک حمل می‌کند؟
این جنگنده ۱۲ نقطه اتصال دارد و بسته به نوع مأموریت می‌تواند ترکیب متنوعی از موشک‌ها و بمب‌ها با مجموع وزنی حدود ۸ تن حمل کند.

Su-35 بهتر است یا F-35؟
این دو هواپیما برای مأموریت‌ها و فلسفه‌های متفاوتی طراحی شده‌اند. Su-35 در برد، سرعت و مانورپذیری مزیت دارد، در حالی که F-35 در پنهانکاری، شبکه‌محوری و ادغام حسگرها برتری قابل توجهی ارائه می‌دهد.

آیا Su-35 هنوز در حال تولید است؟
بله، این جنگنده همچنان در خط تولید قرار دارد و علاوه بر خدمت در نیروی هوافضای روسیه، برای بازار صادرات نیز عرضه می‌شود.