کوه کلنگ کجاست؟ هرآنچه درباره Pickaxe Mountain و تأسیسات زیرزمینی نطنز باید بدانید
کوه کلنگ (Pickaxe Mountain یا کلنگ گزلا) یکی از ارتفاعات استان اصفهان در نزدیکی مجتمع هستهای نطنز است که در سالهای اخیر به دلیل گزارشهای منتشرشده درباره احداث مجموعههای زیرزمینی، به یکی از پرجستجوترین موضوعات مرتبط با برنامه هستهای ایران تبدیل شده است. اما کوه کلنگ دقیقاً کجاست، چه اهمیتی دارد و چه اطلاعاتی درباره آن منتشر شده است؟
کوه کلنگ چیست و کجاست؟
کوه کلنگ (Pickaxe Mountain یا کلنگ گزلا) یکی از ارتفاعات واقع در جنوب مجتمع هستهای نطنز در استان اصفهان است که طی سالهای اخیر به دلیل انتشار تصاویر ماهوارهای و گزارشهای متعدد درباره ساخت مجموعههای زیرزمینی، به یکی از شناختهشدهترین مناطق مرتبط با برنامه هستهای ایران تبدیل شده است. بسیاری از کاربران پس از مطرح شدن نام این منطقه در رسانههای بینالمللی این سؤال را مطرح میکنند که کوه کلنگ چیست، کجاست و چه ارتباطی با تأسیسات هستهای نطنز دارد؟
کوه کلنگ در فاصلهای کوتاه از سایت غنیسازی نطنز قرار دارد و به دلیل ساخت تونلهای عمیق در دل این کوه، توجه کارشناسان نظامی و هستهای را به خود جلب کرده است. بر اساس تصاویر ماهوارهای منتشرشده، در سالهای اخیر چندین ورودی تونل، جادههای دسترسی، محلهای تخلیه سنگ و عملیات گسترده عمرانی در این منطقه مشاهده شده است؛ موضوعی که گمانهزنیها درباره احداث یک مجموعه زیرزمینی بسیار مستحکم را افزایش داده است.
با این حال، باید میان خود کوه کلنگ و مجموعه زیرزمینی ساختهشده در مجاورت آن تفاوت قائل شد. کوه کلنگ یک عارضه طبیعی است، اما گزارشهای منتشرشده حاکی از آن است که در دل این کوه مجموعهای زیرزمینی در حال توسعه یا بهرهبرداری قرار دارد. مقامهای ایرانی جزئیات فنی این مجموعه را بهصورت رسمی منتشر نکردهاند و بسیاری از اطلاعات موجود بر پایه تصاویر ماهوارهای، گزارش اندیشکدهها و تحلیلهای کارشناسان مستقل است.
اهمیت کوه کلنگ پس از آن افزایش یافت که برخی رسانههای بینالمللی و مقامهای آمریکایی مدعی شدند این مجموعه میتواند برای نگهداری تجهیزات حساس یا فعالیتهایی که نیازمند حفاظت بیشتر در برابر حملات هوایی هستند، مورد استفاده قرار گیرد. همین موضوع باعث شده است نام Pickaxe Mountain در گزارشهای مرتبط با امنیت منطقه، برنامه هستهای ایران و حتی سناریوهای احتمالی حمله به تأسیسات هستهای کشور بارها مطرح شود.
مجموعه زیرزمینی موسوم به کوه کلنگ گزلا که در رسانههای انگلیسیزبان با نام Pickaxe Mountain شناخته میشود، طی هفتههای اخیر به یکی از مهمترین موضوعات رسانههای آمریکایی درباره برنامه هستهای ایران تبدیل شده است.
این مجموعه در نزدیکی تأسیسات هستهای نطنز قرار دارد و براساس تصاویر ماهوارهای، شامل چند ورودی تونلی، محدوده امنیتی گسترده و سازههایی است که در عمق کوه ساخته شدهاند.
مقامهای ایرانی در گذشته اعلام کرده بودند پس از خرابکاری سال ۲۰۲۰ در تأسیسات نطنز، یک سالن جدید، مدرنتر و بزرگتر برای تولید سانتریفیوژهای پیشرفته در دل کوه احداث خواهد شد. با این حال، ایران تاکنون اطلاعات دقیقی درباره اندازه، عمق، وضعیت تکمیل یا کاربری نهایی این مجموعه منتشر نکرده است.
همین محرمانهبودن باعث شده رسانهها، مقامهای اطلاعاتی اسرائیل و کارشناسان آمریکایی سناریوهای متفاوتی درباره فعالیتهای احتمالی داخل کوه کلنگ مطرح کنند.
تازهترین ادعا که ابتدا در والاستریت ژورنال مطرح شد، این است که ایران هزاران سانتریفیوژ را به این مجموعه منتقل کرده است؛ ادعایی که هنوز از سوی آژانس بینالمللی انرژی اتمی یا منابع مستقل تأیید نشده است. این گزارش در مجموعه اخبار ارسالی پرشین ترند نیز بازتاب یافته بود.
کوه کلنگ گزلا کجاست؟
مجموعه زیرزمینی منتسب به کوه کلنگ در جنوب مجتمع هستهای نطنز و در مختصات تقریبی 33.708821، 51.703929 قرار دارد. تصاویر ماهوارهای، مسیرهای دسترسی و ورودیهای تونلی را در این محدوده نشان میدهند؛ با این حال، مختصات منتشرشده باید بهعنوان موقعیت تقریبی مجموعه در نظر گرفته شود، نه محل دقیق سالنها یا بخشهای زیرزمینی.
مجموعه کوه کلنگ در حدود دو کیلومتری جنوب مجموعه هستهای نطنز و نزدیک به ۲۲۰ کیلومتری جنوب تهران قرار دارد.
نطنز سالها مهمترین مرکز غنیسازی اورانیوم ایران بوده و پیش از حملات نظامی، دارای دو مجموعه اصلی غنیسازی بود:
- تأسیسات آزمایشی غنیسازی سوخت که عمدتاً روی سطح زمین قرار داشت
- تأسیسات بزرگ غنیسازی سوخت که در زیر زمین ساخته شده بود
کوه کلنگ در نزدیکی همین مجموعه ساخته شده، اما از نظر ساختار و عمق احتمالی، با تأسیسات قدیمی نطنز تفاوت دارد.
براساس گزارش رویترز، قله کوه حدود ۱۶۰۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد و تونلهای مجموعه احتمالاً در عمقی بیش از ۱۰۰ متر زیر سنگ قرار گرفتهاند.
این عمق احتمالی باعث شده کارشناسان آمریکایی معتقد باشند تأسیسات کوه کلنگ حتی از فردو نیز هدف دشوارتری برای بمباران باشد.
ساخت این مجموعه از چه زمانی آغاز شد؟
ساخت مجموعه زیرزمینی کوه کلنگ پس از انفجار و خرابکاری سال ۲۰۲۰ در مرکز مونتاژ سانتریفیوژ نطنز آغاز شد.
در آن حادثه، بخشی از تأسیسات تولید و مونتاژ سانتریفیوژهای پیشرفته ایران آسیب جدی دید.
چند ماه بعد، علیاکبر صالحی، رئیس وقت سازمان انرژی اتمی ایران، اعلام کرد ایران ساخت سالنی «مدرنتر، بزرگتر و جامعتر» را در دل کوه نزدیک نطنز آغاز کرده است.
براساس توضیحات مقامهای ایرانی در آن زمان، هدف رسمی از ساخت این مجموعه، انتقال فعالیتهای تولید و مونتاژ سانتریفیوژ به محلی امنتر بود.
این تصمیم بخشی از راهبرد ایران برای انتقال حساسترین اجزای برنامه هستهای به زیر زمین محسوب میشد؛ راهبردی که پس از مجموعهای از خرابکاریها و حملات به تأسیسات هستهای سرعت گرفت.
تصاویر ماهوارهای چه چیزی نشان میدهند؟
رسانههای آمریکایی و مؤسسات پژوهشی برای بررسی کوه کلنگ عمدتاً به تصاویر ماهوارهای تجاری تکیه میکنند.
مؤسسه علوم و امنیت بینالمللی، موسوم به ISIS، که نباید با گروه داعش اشتباه گرفته شود، سالهاست تصاویر این منطقه را تحلیل میکند.
طبق ارزیابی این مؤسسه، کوه کلنگ دارای دو جفت ورودی تونلی است که احتمالاً به یک مجموعه زیرزمینی بزرگ متصل میشوند.
در تصاویر ماهوارهای همچنین موارد زیر دیده شده است:
- چند ورودی تونلی در دو طرف کوه
- جادههای دسترسی
- خاک و سنگ حاصل از حفاری
- محدوده امنیتی گسترده
- استحکامات در اطراف ورودیها
- دیوارها و موانع دفاعی
- سازههای پشتیبانی در سطح زمین
افزایش حجم خاک استخراجشده از تونلها نشان میدهد عملیات حفاری برای مدت طولانی ادامه داشته و فضای زیرزمینی مجموعه احتمالاً قابلتوجه است.
آسوشیتدپرس در ژانویه ۲۰۲۶ گزارش داد تصاویر ماهوارهای نشان میدهند حجم خاک حاصل از حفاری در کوه کلنگ افزایش یافته و فعالیتهای عمرانی در مجموعه همچنان ادامه دارد.
عمق واقعی سایت چقدر است؟
هیچ اطلاعات رسمی و قابلتأییدی درباره عمق دقیق تونلهای کوه کلنگ وجود ندارد.
با این حال، ارزیابیهای رسانهای و ماهوارهای چند عدد متفاوت ارائه میکنند.
رویترز با استناد به تحلیل مؤسسه علوم و امنیت بینالمللی نوشته است این مجموعه احتمالاً دستکم ۱۰۰ متر زیر کوه قرار دارد.
والاستریت ژورنال در گزارشهای خود عمق احتمالی تأسیسات را حدود ۳۰۰ تا ۴۵۰ فوت، معادل تقریباً ۹۰ تا ۱۳۷ متر، ذکر کرده است.
با این حال، این اعداد اندازهگیری مستقیم نیستند؛ بلکه براساس شکل کوه، موقعیت ورودیها، حجم حفاری و مدلسازی ماهوارهای تخمین زده شدهاند.
بنابراین نمیتوان با قطعیت گفت سالنهای اصلی دقیقاً در چه عمقی قرار دارند.
ادعای والاستریت ژورنال درباره انتقال هزاران سانتریفیوژ
مهمترین گزارش تازه درباره کوه کلنگ را والاستریت ژورنال منتشر کرده است.
این روزنامه به نقل از مقامها و منابع اطلاعاتی اسرائیل مدعی شده ایران پس از حملات سال ۲۰۲۵، هزاران سانتریفیوژ غنیسازی اورانیوم را به تونلهای زیر کوه کلنگ منتقل کرده است.
براساس این گزارش، اطلاعات اسرائیل درباره این انتقال در اختیار مقامهای آمریکایی قرار گرفته است.
والاستریت ژورنال نوشته است نگرانی اصلی اسرائیل این است که ایران از این مجموعه برای یکی از دو هدف استفاده کند:
- نگهداری سانتریفیوژها و تجهیزات حساس در برابر حملات هوایی
- راهاندازی یک مرکز مخفی غنیسازی اورانیوم در عمق کوه
این روزنامه همچنین مدعی شده افزایش تدابیر امنیتی و فعالیتها در اطراف مجموعه میتواند نشانه نزدیکشدن آن به مرحله بهرهبرداری باشد.
اما در این گزارش چند نکته مهم همچنان اثباتنشده باقی مانده است:
- هیچ تصویر مستقیمی از داخل تونلها وجود ندارد.
- آژانس بینالمللی انرژی اتمی وارد مجموعه نشده است.
- تعداد سانتریفیوژهای منتقلشده مشخص نیست.
- معلوم نیست سانتریفیوژها نصب شدهاند یا فقط در محل نگهداری میشوند.
- هیچ مدرک عمومی درباره آغاز غنیسازی در این مجموعه منتشر نشده است.
بنابراین ادعای انتقال هزاران سانتریفیوژ باید بهعنوان ارزیابی اطلاعاتی اسرائیل مطرح شود، نه واقعیتی قطعی و تأییدشده.
آیا کوه کلنگ اکنون یک سایت غنیسازی فعال است؟
براساس اطلاعات علنی موجود، نمیتوان گفت کوه کلنگ در حال حاضر یک مرکز فعال غنیسازی اورانیوم است.
ایران در سال ۲۰۲۰ اعلام کرده بود این مجموعه برای تولید و مونتاژ سانتریفیوژهای پیشرفته ساخته میشود.
تولید سانتریفیوژ با غنیسازی اورانیوم تفاوت دارد.
در یک مرکز تولید سانتریفیوژ، قطعات ساخته، مونتاژ یا آزمایش میشوند؛ اما برای غنیسازی، باید آبشارهای بزرگ سانتریفیوژ، شبکه برق، سامانه خلأ، لولهکشی گاز هگزافلوراید اورانیوم و تجهیزات نظارتی نصب شود.
رسانههای آمریکایی احتمال دادهاند فضای بزرگ داخلی کوه کلنگ بتواند برای غنیسازی نیز استفاده شود، اما هیچ مدرک علنی درباره نصب آبشارهای فعال در این مجموعه وجود ندارد.
رویترز در گزارش خود تأکید کرده بود براساس تصاویر ماهوارهای و ارزیابی مؤسسه ISIS، مجموعه هنوز در حال ساخت بوده و عملیاتیشدن آن تأیید نشده است.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی چه میگوید؟
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، پیشتر گفته بود ایران اعلام کرده قصد دارد برخی فعالیتهای هستهای را به کوه کلنگ منتقل کند.
او این پروژه را بخشی از تلاش سیستماتیک ایران برای انتقال حساسترین تأسیسات خود به زیر زمین توصیف کرده بود.
مشکل اصلی آژانس این است که به داخل این مجموعه دسترسی ندارد.
بدون دسترسی بازرسان، آژانس نمیتواند مشخص کند:
- چه تجهیزاتی وارد تونلها شدهاند
- آیا سانتریفیوژها در آنجا نگهداری میشوند
- آیا فعالیت هستهای آغاز شده است
- آیا مواد هستهای وارد مجموعه شدهاند
- کاربری نهایی سالنهای زیرزمینی چیست
کاخ سفید نیز پس از انتشار گزارش والاستریت ژورنال، بر ضرورت دسترسی بازرسان آژانس به این مجموعه تأکید کرده است.
از نظر حقوقی و فنی، مهمترین خط قرمز زمانی شکل میگیرد که مواد هستهای یا تجهیزات تحت نظارت آژانس بدون اعلام قبلی وارد یک مرکز اعلامنشده شوند.
تا این مرحله، هیچ سند عمومی از سوی آژانس درباره وجود مواد هستهای در کوه کلنگ منتشر نشده است.
چرا آمریکا و اسرائیل نسبت به این سایت حساس شدهاند؟
نگرانی آمریکا و اسرائیل از کوه کلنگ فقط به عمق آن مربوط نیست.
این مجموعه ممکن است چند مزیت راهبردی برای ایران ایجاد کند:
حفاظت از سانتریفیوژها
ایران میتواند سانتریفیوژهای پیشرفته را در برابر حملات هوایی، خرابکاری و عملیات پهپادی در داخل کوه نگهداری کند.
امکان بازسازی سریع برنامه غنیسازی
اگر تأسیسات شناختهشده نطنز یا فردو آسیب ببینند، وجود مجموعهای بزرگ از سانتریفیوژهای سالم میتواند امکان بازسازی سریعتر برنامه غنیسازی را فراهم کند.
دشواری نظارت اطلاعاتی
تأسیسات سطحی را میتوان از طریق تصاویر ماهوارهای بررسی کرد، اما فعالیت داخل تونلهای عمیق بسیار دشوارتر قابل مشاهده است.
مقاومت در برابر بمبهای سنگرشکن
عمق زیاد، لایههای سنگ و ورودیهای تقویتشده میتوانند تأسیسات را در برابر بمبهای نفوذگر محافظت کنند.
امکان ایجاد یک سایت اعلامنشده
در بدبینانهترین سناریوی رسانههای آمریکایی، ایران میتواند از این مجموعه برای ایجاد یک مرکز غنیسازی مخفی استفاده کند؛ سناریویی که تاکنون مدرک عمومی برای اثبات آن منتشر نشده است.
آیا بمب سنگرشکن آمریکا میتواند کوه کلنگ را نابود کند؟
یکی از مهمترین بحثهای رسانههای آمریکایی این است که آیا آمریکا اصولاً توان نابودی کامل کوه کلنگ را دارد یا خیر.
آمریکا برای حمله به تأسیسات عمیق از بمب نفوذگر سنگین GBU-57 Massive Ordnance Penetrator استفاده میکند.
این بمب حدود ۱۳ تا ۱۴ تن وزن دارد و برای نفوذ به لایههای خاک، بتن و سنگ طراحی شده است.
با این حال، توان واقعی آن به چند عامل بستگی دارد:
- نوع سنگ
- زاویه برخورد
- عمق سالنها
- تعداد حملات
- دقت اطلاعات درباره محل دقیق تونلها
- وجود چند طبقه یا بخش مجزا
- استحکام ورودیها و دیوارههای داخلی
والاستریت ژورنال نوشته است عمق احتمالی کوه کلنگ ممکن است آن را حتی در برابر بمبهای سنگرشکن قدرتمند آمریکا مقاوم کند. این روزنامه احتمال داده است تأسیسات در بیش از ۱۰۰ متر زیر سنگ قرار گرفته باشند.
کارشناسان به رویترز گفتهاند تقویت ورودی تونلها میتواند هدفگیری با مهمات نفوذگر را دشوارتر کند.
حتی اگر بمب نتواند سالن اصلی را مستقیماً تخریب کند، آمریکا میتواند اهداف دیگری را مورد حمله قرار دهد:
- ورودی تونلها
- مسیرهای دسترسی
- شبکه برق
- سامانههای تهویه
- تأسیسات ارتباطی
- مراکز پشتیبانی سطحی
- خروجیهای اضطراری
چنین حملهای ممکن است مجموعه را برای مدتی غیرقابل استفاده کند، اما لزوماً به معنای نابودی تجهیزات داخل آن نیست.
چرا ورودی تونلها اهمیت زیادی دارند؟
یک مجموعه زیرزمینی فقط به سالن اصلی وابسته نیست.
برای ادامه فعالیت، به برق، تهویه، ارتباطات، آب، حمل تجهیزات، ورود کارکنان و خروج مواد نیاز دارد.
بنابراین حتی اگر سالنها در عمق زیادی قرار گرفته باشند، ورودیها و سامانههای پشتیبانی نقاط آسیبپذیرتری محسوب میشوند.
براساس تصاویر ماهوارهای بررسیشده توسط مؤسسه ISIS، برخی ورودیهای شرقی مجموعه پس از جنگها با خاک یا موانع پر شدهاند.
این اقدام میتواند چند هدف داشته باشد:
- جلوگیری از ورود نیروهای زمینی
- کاهش آسیب ناشی از موج انفجار
- پنهانکردن فعالیتهای داخلی
- ایجاد مانع در برابر حمله مستقیم به دهانه تونل
- محدودکردن نفوذ پهپاد یا مهمات به داخل تونل
با این حال، تصاویر نشان نمیدهند که ورودیها کاملاً بسته شده باشند.
آیا عملیات زمینی برای نابودی سایت لازم است؟
برخی کارشناسان آمریکایی معتقدند اگر کوه کلنگ واقعاً بیش از ۱۰۰ متر زیر سنگ قرار داشته باشد، حمله هوایی بهتنهایی ممکن است برای نابودی کامل آن کافی نباشد.
در این سناریو چند گزینه مطرح میشود:
- تکرار حملات سنگرشکن به یک نقطه
- تخریب ورودیها و سامانههای پشتیبانی
- حمله سایبری به شبکه برق و کنترل
- عملیات نیروهای ویژه
- ورود زمینی و تخریب داخلی
- محاصره و جلوگیری از استفاده از مجموعه
اما عملیات زمینی علیه تأسیساتی در عمق خاک ایران بسیار پرخطر خواهد بود.
چنین عملیاتی به اطلاعات دقیق، سرکوب پدافند، انتقال نیرو، حفاظت هوایی و مسیر خروج امن نیاز دارد.
بنابراین طرح عملیات زمینی بیشتر یک سناریوی نظامی نظری است و هیچ اطلاعات علنی درباره تصمیم قطعی آمریکا برای اجرای آن وجود ندارد.
رویترز نیز نوشته است عمق و استحکام مجموعه ممکن است آمریکا را مجبور کند بهجای نابودی مستقیم، روی ورودیها، آسیبپذیریهای فنی یا گزینههای عملیاتی دیگر تمرکز کند.
تهدید مستقیم ترامپ علیه کوه کلنگ
دونالد ترامپ در مصاحبهای در ۱۳ ژوئیه ۲۰۲۶ مستقیماً نام Pickaxe Mountain را مطرح کرد و گفت آمریکا این سایت را زیر نظر دارد و ممکن است آن را هدف قرار دهد.
او در این مصاحبه گفت آمریکا کوه کلنگ را «از بین خواهد برد» و از ایران خواست آماده باشد.
این نخستین بار بود که رئیسجمهور آمریکا بهصورت علنی یک مجموعه خاص زیرزمینی نزدیک نطنز را به حمله تهدید میکرد.
تهدید ترامپ چند پیام داشت:
- آمریکا از محل و اهمیت مجموعه اطلاع دارد.
- واشنگتن میخواهد ایران بداند مصونیت جغرافیایی سایت را به رسمیت نمیشناسد.
- کوه کلنگ میتواند در مرحله بعدی گسترش جنگ وارد فهرست اهداف شود.
- آمریکا ممکن است از تهدید نظامی برای گرفتن امتیاز بازرسی یا محدودیت هستهای استفاده کند.
با این حال، تهدید سیاسی الزاماً به معنای تصمیم قطعی برای حمله نیست.
تناقض مهم در سخنان ترامپ
ترامپ در همان مقطع از یک سو کوه کلنگ را تهدید کرد و از سوی دیگر گفت فعالیت خاصی در این مجموعه مشاهده نشده است.
این تناقض نشان میدهد آمریکا احتمالاً هنوز اطلاعات قطعی و کاملی درباره وضعیت داخل سایت ندارد.
واشنگتن ممکن است براساس سه سطح اطلاعات تصمیمگیری کند:
- تصاویر ماهوارهای از فعالیت سطحی
- اطلاعات اسرائیل درباره انتقال تجهیزات
- ارتباطات یا دادههای انسانی محرمانه
اما هیچیک از این موارد در شکل عمومی خود ثابت نمیکنند که غنیسازی داخل سایت آغاز شده است.
بنابراین اختلاف اصلی بر سر «توان بالقوه» سایت است، نه فعالیت هستهای اثباتشده در داخل آن.
تفاوت کوه کلنگ با فردو
کوه کلنگ و فردو هر دو مجموعههای زیرزمینی هستند، اما تفاوتهای مهمی دارند.
فردو
فردو یک مرکز شناختهشده و اعلامشده غنیسازی است.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی سالها در آن تجهیزات نظارتی و بازرسی داشته است.
محل سالنهای غنیسازی و ساختار کلی مجموعه تا حدی شناخته شده بود.
کوه کلنگ
کاربری نهایی آن رسماً و بهطور دقیق اعلام نشده است.
آژانس به داخل آن دسترسی ندارد.
هیچ اطلاعات قطعی درباره نصب سانتریفیوژ یا ورود مواد هستهای منتشر نشده است.
احتمالاً عمیقتر از تأسیسات قبلی نطنز ساخته شده است.
اطلاعات عمومی درباره نقشه داخلی آن بسیار محدود است.
به همین دلیل، کوه کلنگ از نظر اطلاعاتی مبهمتر از فردو است.
آیا کوه کلنگ میتواند برنامه هستهای ایران را نجات دهد؟
این موضوع به تجهیزات موجود در داخل مجموعه بستگی دارد.
اگر کوه کلنگ فقط شامل سالنهای خالی یا نیمهتمام باشد، اهمیت فوری آن محدود است.
اگر سانتریفیوژها در آن نگهداری شوند، میتواند نقش یک ذخیره راهبردی را ایفا کند.
اگر آبشارهای غنیسازی نصب شده باشند، اهمیت مجموعه بسیار بیشتر خواهد بود.
اگر مواد هستهای نیز وارد آن شده باشند، سایت میتواند به یک مرکز عملیاتی غنیسازی تبدیل شود.
رسانههای آمریکایی عمدتاً روی سناریوی دوم و سوم تمرکز کردهاند؛ یعنی نگهداری سانتریفیوژها یا آمادهسازی برای غنیسازی.
اما تا زمانی که بازرسان آژانس وارد مجموعه نشوند یا شواهد اطلاعاتی قابلارزیابی منتشر نشود، نمیتوان مشخص کرد کدام سناریو به واقعیت نزدیکتر است.
ارتباط کوه کلنگ با ذخیره اورانیوم ۶۰ درصدی ایران
یکی از نگرانیهای اصلی غرب، سرنوشت ذخیره اورانیوم ۶۰ درصدی ایران است.
آژانس پس از حملات و محدودشدن بازرسیها نتوانسته محل دقیق همه ذخایر اورانیوم غنیشده ایران را تأیید کند.
با این حال، هیچ مدرک عمومی وجود ندارد که نشان دهد ذخیره اورانیوم ۶۰ درصدی به کوه کلنگ منتقل شده است.
گزارشهای قبلی بیشتر احتمال میدادند بخشی از این ذخیره در تونلهای زیرزمینی اصفهان نگهداری شده باشد.
بنابراین باید بین دو موضوع تفاوت گذاشت:
- ادعای انتقال سانتریفیوژها به کوه کلنگ
- محل نگهداری اورانیوم غنیشده ایران
این دو الزاماً یکسان نیستند و رسانههای معتبر آمریکایی نیز مدرک علنی درباره انتقال اورانیوم به کوه کلنگ ارائه نکردهاند.
رسانههای آمریکایی چه چیزهایی را میدانند و چه چیزهایی را نمیدانند؟
آنچه نسبتاً روشن است
- مجموعه در نزدیکی نطنز قرار دارد.
- ساخت آن پس از خرابکاری سال ۲۰۲۰ آغاز شده است.
- ایران گفته بود این مجموعه برای فعالیتهای مرتبط با سانتریفیوژ ساخته میشود.
- چند ورودی تونلی و حفاری گسترده در تصاویر ماهوارهای دیده میشود.
- تأسیسات احتمالاً در عمق زیادی قرار دارند.
- آژانس به داخل مجموعه دسترسی ندارد.
- آمریکا و اسرائیل این سایت را از نزدیک زیر نظر دارند.
- ترامپ آن را به حمله تهدید کرده است.
آنچه هنوز اثبات نشده است
- تعداد دقیق سانتریفیوژهای داخل مجموعه
- نصب یا فعالبودن سانتریفیوژها
- آغاز غنیسازی اورانیوم
- ورود مواد هستهای به سایت
- نقشه و اندازه واقعی سالنهای زیرزمینی
- عمق دقیق تأسیسات
- امکان نابودی کامل آن با بمب سنگرشکن
- ارتباط مستقیم آن با ساخت سلاح هستهای
روایت رسانههای آمریکایی چقدر قابل اعتماد است؟
بخش مهمی از اطلاعات درباره کوه کلنگ از تصاویر ماهوارهای تجاری به دست آمده است. این بخش قابل مشاهده و تا حدی قابل ارزیابی مستقل است.
اما ادعاهای مربوط به انتقال هزاران سانتریفیوژ عمدتاً به اطلاعات اسرائیل متکی است.
اسرائیل بهعنوان یکی از طرفهای درگیر در مناقشه با ایران، منافع سیاسی و نظامی مشخصی در برجستهکردن تهدید این مجموعه دارد.
این موضوع به معنای نادرستبودن ادعا نیست، اما ایجاب میکند گزارش با احتیاط مطرح شود.
تا زمانی که:
- تصاویر داخل مجموعه منتشر نشوند
- آژانس بازرسی انجام ندهد
- یا چند منبع اطلاعاتی مستقل یکدیگر را تأیید نکنند
نمیتوان ادعای انتقال و نصب هزاران سانتریفیوژ را قطعی دانست.
جمعبندی
کوه کلنگ گزلا یک مجموعه زیرزمینی در نزدیکی نطنز است که ساخت آن پس از خرابکاری سال ۲۰۲۰ آغاز شد.
هدف اعلامی اولیه ایران، ایجاد یک مرکز بزرگتر و امنتر برای تولید سانتریفیوژهای پیشرفته بود.
تصاویر ماهوارهای وجود چند ورودی تونلی، حفاری گسترده و استحکامات امنیتی را تأیید میکنند؛ اما اطلاعاتی درباره وضعیت داخل تونلها وجود ندارد.
والاستریت ژورنال به نقل از اطلاعات اسرائیل مدعی شده ایران هزاران سانتریفیوژ را به این مجموعه منتقل کرده است. این ادعا هنوز از سوی آژانس یا منابع مستقل تأیید نشده و مدرکی درباره آغاز غنیسازی در آنجا وجود ندارد.
اهمیت اصلی کوه کلنگ در سه ویژگی است:
- عمق احتمالی بیش از ۱۰۰ متر
- نزدیکی به مجموعه هستهای نطنز
- امکان حفاظت از تجهیزات حساس هستهای در برابر حملات
آمریکا نگران است این مجموعه به ایران امکان دهد پس از نابودی یا آسیبدیدن تأسیسات شناختهشده، برنامه غنیسازی خود را در محلی امنتر بازسازی کند.
در مقابل، هنوز مشخص نیست سایت تکمیل شده، عملیاتی است یا صرفاً بهعنوان مرکز تولید و نگهداری تجهیزات استفاده میشود.
بنابراین در حال حاضر دقیقترین توصیف این است:
کوه کلنگ یک مجموعه زیرزمینی عمیق و مرتبط با برنامه سانتریفیوژ ایران است که قابلیت تبدیلشدن به یک سایت مهم هستهای را دارد؛ اما ادعای فعالبودن آن بهعنوان مرکز مخفی غنیسازی هنوز اثبات نشده است.
