سوخو ۳۵؛ بررسی کامل جنگنده Su-35، مشخصات، تسلیحات، توان رزمی و خرید ایران
سوخو ۳۵؛ مشخصات، تسلیحات، قدرت واقعی و وضعیت خرید ایران
سوخو ۳۵ یا Sukhoi Su-35 یکی از قدرتمندترین جنگندههای غیرپنهانکار جهان و پیشرفتهترین عضو عملیاتی خانواده مشهور سوخو ۲۷ به شمار میرود. این هواپیما از فاصله دور شبیه یک سوخو ۲۷ بهنظر میرسد، اما در داخل بدنه تقریباً همهچیز تغییر کرده است؛ از موتورهای بردار رانش و رادار قدرتمند گرفته تا کابین دیجیتال، سامانه کنترل پرواز و تجهیزات جنگ الکترونیک
روسیه سوخو ۳۵ را یک جنگنده نسل «++۴» معرفی میکند؛ عبارتی تبلیغاتی که در دستهبندی غربی تقریباً با نسل ۴.۵ مطابقت دارد. Su-35 نه رادارگریزی جنگندههایی مانند F-35 و F-22 را دارد و نه از معماری کاملاً پنهانکار بهره میبرد، اما برد زیاد، محموله سنگین، مانورپذیری بالا و مجموعه متنوعی از موشکهای هوابههوا و هوابهسطح را در اختیار خلبان قرار میدهد.
این جنگنده از سال ۲۰۱۶ در سوریه و از سال ۲۰۲۲ بهشکل گستردهتر در جنگ اوکراین استفاده شده است. چین نخستین مشتری خارجی قطعی آن بود و حضور نمونههایی با نشان نیروی هوایی الجزایر نیز از طریق تصاویر و بررسیهای ماهوارهای تأیید شده است. ایران هم خرید Su-35 را تأیید کرده، اما تعداد دقیق هواپیماها و وضعیت تحویل عملیاتی آنها همچنان بهصورت شفاف اعلام نشده است.
سوخو ۳۵ چیست؟
سوخو ۳۵ یک جنگنده تکسرنشین، دوموتوره و چندمنظوره است که برای مأموریتهای زیر ساخته شده است:
- برتری هوایی و مقابله با جنگندههای دشمن؛
- رهگیری هواپیماهای دوربرد و اهداف پرسرعت؛
- گشت رزمی هوایی؛
- اسکورت بمبافکنها و هواپیماهای تهاجمی؛
- سرکوب پدافند هوایی دشمن؛
- حمله به اهداف زمینی و دریایی؛
- شلیک مهمات هدایتشونده دورایستا؛
- مقابله با هواپیماهای آواکس و سوخترسان.
ریشه Su-35 به خانواده سوخو ۲۷ بازمیگردد؛ جنگندهای که شوروی برای رقابت با F-15 آمریکا ساخت. بااینحال، سوخو ۳۵ امروزی را نباید فقط یک سوخو ۲۷ ارتقایافته دانست. سازه تقویتشده، موتورهای جدید، رادار متفاوت، نمایشگرهای دیجیتال و سامانه کنترل پرواز پیشرفته، تواناییهای آن را بهشکل قابلتوجهی افزایش دادهاند.
شرکت سازنده، Su-35 را پلی میان جنگندههای خانواده سوخو ۲۷ و نسل پنجم سوخو ۵۷ معرفی میکند.
تاریخچه ساخت جنگنده سوخو ۳۵
داستان سوخو ۳۵ کمی پیچیده است؛ زیرا این نام در دو دوره متفاوت برای هواپیماهایی با طراحی مشابه اما فناوری متفاوت استفاده شد.
نسل نخست؛ Su-27M یا سوخو ۳۵ قدیمی
در دهه ۱۹۸۰ شوروی پروژهای برای ساخت نمونه پیشرفتهتر سوخو ۲۷ آغاز کرد. این هواپیما ابتدا Su-27M نام داشت و به رادار، تجهیزات الکترونیکی و قابلیت حمل سلاحهای هوابهسطح مجهز شد.
نمونههای اولیه بالچههای کانارد در جلوی بال اصلی داشتند. پس از فروپاشی شوروی، نام Su-35 برای بازاریابی این هواپیما انتخاب شد، اما مشکلات مالی روسیه مانع تولید انبوه آن شد.
تولد Su-35BM
روسیه در دهه ۲۰۰۰ پروژه جدیدی را با عنوان Su-35BM آغاز کرد. حروف BM مخفف عبارت روسی «نوسازی بزرگ» بود. این نمونه برخلاف سوخو ۳۵ قدیمی کانارد نداشت و از موتور، رادار و سامانه پرواز جدید بهره میبرد.
نخستین پرواز نمونه جدید در فوریه ۲۰۰۸ انجام شد. نمونه تولیدی برای نیروی هوایی روسیه Su-35S نام گرفت و ورود رسمی آن به خدمت در میانه دهه ۲۰۱۰ آغاز شد.
Su-35S در کارخانه هواپیماسازی کامسامولسک در شرق روسیه تولید میشود؛ همان مجموعهای که در ساخت دیگر اعضای خانواده سوخو و بخشهایی از برنامه Su-57 نقش دارد.
انواع جنگنده سوخو ۳۵
Su-27M یا Su-35 اولیه
نسخه توسعهیافته سوخو ۲۷ در دهههای ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ بود. این مدل کانارد داشت و به تولید انبوه نرسید. از نظر سامانههای داخلی، تفاوت زیادی با Su-35S امروزی دارد.
Su-35UB
یک نمونه آزمایشی دوسرنشین بود که با هدف آموزش، نمایش فناوری و بازاریابی ساخته شد. تنها یک فروند از آن تولید شد و به خدمت عملیاتی گسترده نرسید.
Su-35BM
نام اولیه برنامه نوسازی عمیق سوخو ۲۷ بود. نمونههای آزمایشی Su-35BM پایه طراحی مدل تولیدی Su-35S شدند.
Su-35S
نسخه اصلی نیروی هوافضای روسیه است. حرف S در نام آن به نسخه سریالی یا تولیدی برای نیروهای مسلح روسیه اشاره دارد. این مدل در سوریه و اوکراین استفاده شده است.
Su-35 یا Su-35SE صادراتی
نام نسخه صادراتی هواپیما است. جزئیات تجهیزات، سامانههای ارتباطی، جنگ الکترونیک و سلاحهای قابلتحویل میتواند براساس درخواست مشتری و محدودیتهای صادراتی تغییر کند.
نمونههای چین و هواپیماهای منتسب به قراردادهای مصر، الجزایر و ایران در این گروه قرار میگیرند، اما لزوماً تمام آنها پیکربندی الکترونیکی یکسانی ندارند.
مشخصات فنی سوخو ۳۵
| مشخصه | مقدار |
|---|---|
| سازنده | شرکت سوخو، زیرمجموعه UAC روسیه |
| نوع | جنگنده چندمنظوره و برتری هوایی |
| خدمه | یک خلبان |
| طول | حدود ۲۱٫۹ متر |
| دهانه بال | حدود ۱۵٫۳ متر |
| ارتفاع | حدود ۵٫۹ متر |
| وزن عادی برخاست | حدود ۲۵٫۳ تن |
| حداکثر وزن برخاست | ۳۴٫۵ تن |
| موتور | دو موتور AL-41F1S |
| حداکثر سرعت در ارتفاع | حدود ۲٫۲۵ ماخ |
| سرعت در ارتفاع پایین | حدود ۱۴۰۰ کیلومتر بر ساعت |
| سقف پرواز | حدود ۱۸ هزار متر |
| برد پروازی در ارتفاع | حدود ۳۶۰۰ کیلومتر |
| برد با مخازن سوخت خارجی | تا حدود ۴۵۰۰ کیلومتر |
| محموله رزمی | حداکثر ۸ هزار کیلوگرم |
| جایگاه حمل سلاح | ۱۲ جایگاه |
| توپ داخلی | یک توپ ۳۰ میلیمتری GSh-30-1 |
این اعداد، مقادیر عمومی اعلامشده برای هواپیما هستند. برد واقعی و شعاع رزمی به ارتفاع، سرعت، سلاح، مخزن سوخت، مسیر مأموریت و زمان درگیری بستگی دارد. بنابراین عبارتهایی مانند «شعاع رزمی دقیق ۱۶۰۰ کیلومتر» نباید بدون اشاره به نوع مأموریت استفاده شوند. مشخصات رسمی Su-35 در وبسایت UAC
موتور سوخو ۳۵
Su-35S از دو موتور توربوفن پسسوزدار AL-41F1S استفاده میکند. این موتور که با نام «محصول 117S» نیز شناخته میشود، از خانواده موتورهای AL-31 توسعه یافته، اما رانش بیشتر، کنترل دیجیتال و عمر کاری بالاتری دارد.
هر موتور در حالت پسسوز حدود ۱۴۲ کیلونیوتن رانش تولید میکند. مهمتر از قدرت خام موتور، وجود نازلهای بردار رانش است. این نازلها جهت نیروی خروجی موتور را تغییر میدهند و به جنگنده اجازه میدهند در زاویه حمله بالا کنترل خود را حفظ کند.
Su-35 میتواند مانورهایی مانند کبرا، کولبیت و گردشهای بسیار تند را در نمایشهای هوایی انجام دهد. البته مانورهای نمایشی همیشه معادل برتری در نبرد واقعی نیستند. جنگندهای که سرعت خود را بهشدت کاهش دهد، ممکن است به هدف آسانی برای هواپیمای دوم دشمن یا یک موشک تبدیل شود.
بردار رانش در نبرد نزدیک مفید است، اما نتیجه نبردهای امروزی بیشتر به کشف زودتر هدف، جنگ الکترونیک، کیفیت موشک، آگاهی موقعیتی و همکاری با آواکس بستگی دارد.
آیا سوخو ۳۵ سوپرکروز دارد؟
روسیه اعلام کرده است که Su-35 در بعضی شرایط میتواند بدون استفاده مداوم از پسسوز به سرعت مافوق صوت برسد. بااینحال، توانایی سوپرکروز آن به وزن، ارتفاع و آرایش تسلیحات بستگی دارد و نباید با سوپرکروز پایدار جنگندهای مانند F-22 یکسان در نظر گرفته شود.
حمل موشک، بمب و مخزن سوخت خارجی نیروی پسا را افزایش میدهد و حفظ سرعت مافوق صوت بدون پسسوز را دشوارتر میکند.
رادار Irbis-E سوخو ۳۵
قلب سامانه رزمی Su-35 رادار N035 Irbis-E است. این رادار از آنتن آرایه فازی غیرفعال یا PESA استفاده میکند.
ایربیس برخلاف رادارهای AESA جدید، برای هر ماژول فرستنده مستقل ندارد؛ بااینحال، از توان خروجی بالا و آنتنی با قابلیت چرخش مکانیکی بهره میبرد. ترکیب اسکن الکترونیکی و حرکت مکانیکی، میدان دید بزرگی ایجاد میکند.
برای Irbis-E بردی در حدود ۳۵۰ تا ۴۰۰ کیلومتر علیه یک هدف بزرگ با سطح مقطع راداری تقریبی سه مترمربع و در حالت جستوجوی متمرکز اعلام شده است. این عدد به معنی کشف تمام اهداف در فاصله ۴۰۰ کیلومتری نیست.
برد رادار به عوامل مختلفی بستگی دارد:
- اندازه و سطح مقطع راداری هدف؛
- زاویه هدف نسبت به رادار؛
- ارتفاع پرواز؛
- وجود جنگ الکترونیک؛
- حالت کاری رادار؛
- وضعیت جوی و عوارض زمین؛
- استفاده یا عدم استفاده هدف از تجهیزات خارجی.
براساس اطلاعات منتشرشده، Irbis-E میتواند تا ۳۰ هدف هوایی را ردیابی و همزمان با تعدادی از آنها درگیر شود. این رادار همچنین حالت نقشهبرداری زمینی، کشف شناور و هدایت سلاحهای هوابهسطح دارد.
قدرت بالای ایربیس یک مزیت است، اما روشنکردن رادار قدرتمند میتواند موقعیت تقریبی Su-35 را برای سامانههای هشدار راداری و پشتیبانی الکترونیکی دشمن آشکار کند.
آیا رادار سوخو ۳۵ میتواند F-35 را کشف کند؟
از نظر تئوری هر راداری میتواند یک هواگرد پنهانکار را در فاصلهای مشخص کشف کند؛ سؤال اصلی این است که این کشف در چه فاصلهای انجام میشود و آیا کیفیت ردگیری برای شلیک موشک کافی است یا خیر.
برد تبلیغاتی ۴۰۰ کیلومتری Irbis-E مربوط به اهداف معمولی و نسبتاً بزرگ است، نه جنگندهای مانند F-35 با سطح مقطع راداری بسیار پایین از روبهرو. علیه هدف پنهانکار، برد کشف و بهخصوص برد ایجاد قفل تسلیحاتی بهشدت کاهش پیدا میکند.
Su-35 ممکن است با کمک رادارهای زمینی، هواپیمای آواکس، سامانه جستوجوی فروسرخ یا لینک داده از حضور یک F-35 مطلع شود؛ اما این موضوع به معنی توانایی قطعی برای درگیری موفق نیست.
سامانه اپتیکی OLS-35
در جلوی کابین Su-35 یک سامانه جستوجو و ردگیری فروسرخ با نام OLS-35 قرار دارد. این مجموعه شامل حسگر حرارتی، دوربین تلویزیونی و فاصلهیاب لیزری است.
مزیت OLS-35 این است که برخلاف رادار، هنگام جستوجوی حرارتی امواج رادیویی منتشر نمیکند. بنابراین جنگنده میتواند در بعضی شرایط بدون روشنکردن رادار به جستوجوی هدف بپردازد.
برد کشف حرارتی ثابت نیست. گرمای موتور، زاویه هدف، ارتفاع، وضعیت جو و اینکه حسگر از جلو یا پشت به هواپیما نگاه کند، بر عملکرد آن تأثیر میگذارند. کشف جنگنده از سمت خروجی موتور معمولاً آسانتر از کشف آن از روبهرو است.
حسگر فروسرخ ابزار ارزشمندی علیه هواگردهای کمپیدا محسوب میشود، اما محدودیت میدان دید، شرایط جوی و دشواری اندازهگیری دقیق فاصله باعث میشود جایگزین کامل رادار نباشد.
کابین خلبان Su-35
کابین سوخو ۳۵ نسبت به نسلهای قدیمی فلانکر کاملاً دیجیتال شده است. دو نمایشگر رنگی بزرگ اطلاعات پرواز، وضعیت رادار، تسلیحات و تهدیدها را نمایش میدهند.
خلبان از سامانه HOTAS استفاده میکند؛ یعنی بسیاری از کنترلهای اصلی روی دسته هدایت و اهرم گاز قرار گرفتهاند. نمایشگر سربالا، سامانه هدفگیری نصبشده روی کلاه و صندلی پرتابشونده K-36 نیز بخشی از تجهیزات خلبان هستند.
با وجود این پیشرفت، Su-35 همچنان فقط یک خلبان دارد. در مأموریتهای پیچیده هوابهسطح، خلبان باید همزمان پرواز، رادار، جنگ الکترونیک و تسلیحات را مدیریت کند. این موضوع در مقایسه با جنگندههای دوسرنشین مانند Su-30SM میتواند حجم کاری بیشتری ایجاد کند.
تسلیحات سوخو ۳۵
سوخو ۳۵ میتواند حداکثر حدود هشت تن مهمات را روی ۱۲ جایگاه حمل کند. نوع سلاحهای قابلاستفاده در نمونههای صادراتی ممکن است با مدل روسی متفاوت باشد.
توپ داخلی
Su-35 به یک توپ ۳۰ میلیمتری GSh-30-1 مجهز است. این توپ برای نبرد هوایی نزدیک و حمله به اهداف زمینی سبک استفاده میشود و حدود ۱۵۰ گلوله دارد.
موشکهای هوابههوا
R-73
موشک کوتاهبرد حرارتی با مانورپذیری زیاد است. ترکیب R-73 با نشانهروی کلاه خلبان اجازه میدهد موشک به اهدافی شلیک شود که دقیقاً مقابل دماغه هواپیما قرار ندارند.
R-77 و R-77-1
R-77 موشک هدایت راداری فعال روسیه و رقیب خانواده AMRAAM محسوب میشود. نسخه R-77-1 برد و سامانه هدایت بهتری نسبت به مدلهای اولیه دارد و یکی از سلاحهای اصلی Su-35S در نبرد فراتر از میدان دید است.
R-27
خانوادهای قدیمیتر از موشکهای میانبرد است که در نمونههای حرارتی و راداری تولید شدهاند. Su-35 توان حمل برخی مدلهای آن را دارد، هرچند R-77-1 گزینه مدرنتری محسوب میشود.
R-37M
موشک بسیار دوربرد R-37M برای هدفگرفتن هواپیماهای آواکس، سوخترسان، بمبافکن و اهداف کممانور طراحی شده است. گزارشهای جنگ اوکراین نشان میدهند جنگندههای روسی، از جمله Su-35S، از این موشک استفاده کردهاند.
برد اسمی زیاد R-37M به معنای احتمال اصابت یکسان در تمام فاصلهها نیست. هدف مانورپذیر میتواند با تغییر مسیر، کاهش ارتفاع، اخلال و وادارکردن موشک به مصرف انرژی، احتمال برخورد را کاهش دهد. ارزیابی RUSI از کاربرد موشکهای دوربرد روسیه
موشکهای هوابهسطح و ضدکشتی
Su-35 قابلیت حمل سلاحهایی از خانوادههای زیر را دارد:
- موشک ضدرادار Kh-31P؛
- موشک ضدکشتی Kh-31A؛
- موشک هوابهسطح Kh-29؛
- خانواده موشکهای دورایستای Kh-59؛
- موشکهای تاکتیکی خانواده Kh-38؛
- مهمات ضدرادار Kh-58 در پیکربندیهای قابلپشتیبانی.
بمبها
این هواپیما میتواند بمبهای هدایتشونده خانواده KAB و انواع بمبهای سقوط آزاد FAB را حمل کند. بمبهای هدایت ماهوارهای، تلویزیونی یا لیزری برای حمله دقیق مناسبترند، اما نوع مهمات در دسترس به کشور استفادهکننده و قرارداد تسلیحاتی بستگی دارد.
جنگ الکترونیک و سامانه دفاعی
سوخو ۳۵ به گیرنده هشدار راداری، سامانههای هشدار نزدیکشدن موشک، پرتابگر شراره و پوشاله و تجهیزات جنگ الکترونیک مجهز است. غلافهای اخلالگر نیز میتوانند روی جایگاههای خارجی نصب شوند.
سامانه دفاعی میتواند رادار و جستوجوگر برخی موشکها را مختل کند، اما هیچ جنگ الکترونیکی حفاظت کامل ایجاد نمیکند. موفقیت آن به فرکانس تهدید، فاصله، زاویه درگیری، پایگاه داده تهدید و هماهنگی با مانور خلبان بستگی دارد.
حمل غلاف اخلالگر روی جایگاه خارجی نیز ممکن است بخشی از ظرفیت سلاح را اشغال کند و نیروی پسا را افزایش دهد.
آیا سوخو ۳۵ رادارگریز است؟
خیر. Su-35 یک جنگنده پنهانکار نیست.
در طراحی آن اقداماتی برای کاهش بازتاب راداری نسبت به Su-27 انجام شده، اما شکل کلی بدنه، ورودیهای هوای بزرگ، تیغههای موتور، جایگاههای خارجی و دمهای عمودی همچنان بازتاب راداری قابلتوجهی ایجاد میکنند.
تفاوت اصلی Su-35 با جنگنده نسل پنجم این است که تقریباً تمام سلاحهایش را بیرون بدنه حمل میکند. موشکها، بمبها و مخازن سوخت خارجی سطح مقطع راداری را بیشتر میکنند.
بنابراین Su-35 برای بقا بیشتر به سرعت، ارتفاع، جنگ الکترونیک، موشک دوربرد و همکاری با پدافند زمینی متکی است؛ نه پنهانکاری.
مانورپذیری سوخو ۳۵
مانورپذیری یکی از مشهورترین ویژگیهای Su-35 است. طراحی آیرودینامیکی خانواده فلانکر، موتورهای قدرتمند، سامانه کنترل پرواز دیجیتال و بردار رانش باعث میشوند هواپیما در سرعت پایین و زاویه حمله بالا کنترلپذیر باقی بماند.
این توانایی در نبرد نزدیک میتواند به خلبان کمک کند دماغه را سریعتر به سمت دشمن بچرخاند و فرصت شلیک موشک حرارتی ایجاد کند.
بااینحال، نبرد نزدیک فقط یک بخش از جنگ هوایی است. در میدان نبرد مدرن ممکن است یکی از هواپیماها پیش از دیدن دشمن، توسط موشک دوربرد هدف قرار بگیرد. برتری اطلاعاتی و کشف زودهنگام معمولاً مهمتر از اجرای مانورهای نمایشی است.
به زبان ساده، مانورپذیری بالای Su-35 یک مزیت واقعی است، اما سپر جادویی محسوب نمیشود.
سوخو ۳۵ در سوریه
روسیه در ابتدای سال ۲۰۱۶ تعدادی Su-35S را به پایگاه حمیمیم سوریه اعزام کرد. این نخستین استقرار رزمی مهم جنگنده بود.
مأموریتهای Su-35 در سوریه شامل موارد زیر میشد:
- گشت رزمی هوایی؛
- اسکورت بمبافکنها و هواپیماهای تهاجمی؛
- حفاظت از پایگاه حمیمیم؛
- نمایش حضور در برابر جنگندههای ائتلاف؛
- آزمایش تجهیزات و تسلیحات در شرایط عملیاتی؛
- حمل محدود سلاحهای هوابهسطح.
پس از سرنگونی Su-24 روسیه توسط F-16 ترکیه در نوامبر ۲۰۱۵، مسکو توجه بیشتری به اسکورت هواپیماهای تهاجمی نشان داد. حضور Su-35 در سوریه تا حد زیادی نقش بازدارنده و حفاظتی داشت.
در سال ۲۰۲۳ نیز فرماندهی مرکزی آمریکا چند برخورد خطرناک میان جنگندههای روسی، از جمله Su-35، و پهپادهای MQ-9 آمریکا بر فراز سوریه را گزارش کرد. در یکی از حوادث، شرارههای پرتابشده توسط هواپیمای روسی به ملخ MQ-9 آسیب رساندند. گزارش نیروی هوایی آمریکا درباره برخوردهای Su-35 و MQ-9
استفاده سوخو ۳۵ در جنگ اوکراین
جنگ اوکراین مهمترین میدان ارزیابی عملیاتی Su-35S است. روسیه از این هواپیما برای مأموریتهای برتری هوایی، پوشش نیروهای زمینی، پرتاب موشکهای هوابههوا و سرکوب رادارهای پدافندی استفاده کرده است.
در مراحل اولیه جنگ، Su-35ها همراه Su-30SM برای تهدید جنگندههای اوکراینی در نزدیکی خط مقدم به پرواز درمیآمدند. موشک R-77-1 به آنها اجازه میداد از فاصله نسبتاً زیاد شلیک کنند.
Su-35 همچنین موشکهای ضدرادار Kh-31P و Kh-58 را برای سرکوب پدافند اوکراین شلیک کرده است. گزارش RUSI تأیید میکند که Su-30SM و Su-35S بهطور منظم از موشکهای ضدرادار علیه سامانههای اوکراینی استفاده کردهاند. گزارش جنگ هوایی روسیه و اوکراین
در عین حال، Su-35 شکستناپذیر نبوده است. تعدادی از این جنگندهها در اثر پدافند، حوادث عملیاتی یا آتش خودی از دست رفتهاند. در ژوئن ۲۰۲۵ نیز اوکراین ادعا کرد یک Su-35 را در محور کورسک سرنگون کرده است؛ رویترز در زمان انتشار اعلام کرد قادر به راستیآزمایی مستقل ادعا نبوده است. گزارش رویترز درباره ادعای سرنگونی Su-35
تجربه اوکراین دو واقعیت را همزمان نشان داد: Su-35 میتواند برای جنگندههای قدیمیتر و فاقد پشتیبانی کافی تهدیدی جدی باشد، اما در برابر شبکه پدافندی مدرن همچنان آسیبپذیر است.
کاربران جنگنده سوخو ۳۵
روسیه
نیروی هوافضای روسیه بزرگترین کاربر Su-35S است. تولید جنگنده برای این نیرو ادامه دارد و کارخانه سازنده در چند مرحله، محمولههای جدید را تحویل داده است.
چین
چین در سال ۲۰۱۵ قراردادی به ارزش بیش از دو میلیارد دلار برای خرید ۲۴ فروند Su-35 امضا کرد. تحویل این هواپیماها تکمیل شد و گزارش وزارت دفاع آمریکا نیز حضور هر ۲۴ فروند در ناوگان چین را ثبت کرده است. گزارش پنتاگون درباره ناوگان Su-35 چین
الجزایر
تصاویر ماهوارهای و تصاویر منتشرشده از هواپیماهایی با نشان نیروی هوایی الجزایر، ورود Su-35 به این کشور را تأیید میکنند. مؤسسه IISS در سال ۲۰۲۵ اعلام کرد حداقل یک فروند از هواپیماهای ساختهشده برای مصر در الجزایر مشاهده شده است.
تعداد نهایی قرارداد الجزایر بهصورت رسمی و شفاف اعلام نشده و اعداد ۱۴ یا ۲۴ فروند در منابع مختلف دیده میشوند. بررسی IISS از Su-35های الجزایر
مصر
مصر در مقطعی بهعنوان مشتری Su-35 معرفی شد و تعدادی هواپیما با رنگ استتاری منتسب به این کشور ساخته شدند، اما تحویل عملیاتی قرارداد انجام نشد. فشار تحریمهای آمریکا و ملاحظات سیاسی از عوامل اصلی مطرحشده برای توقف معامله بودند.
اندونزی
اندونزی نیز برای خرید ۱۱ فروند Su-35 برنامهریزی کرده بود، اما معامله در نهایت اجرایی نشد. مشکلات تأمین مالی، تهدید تحریمهای آمریکا و تغییر اولویتهای خرید در این تصمیم تأثیر داشتند.
سوخو ۳۵ ایران؛ چه چیزی رسماً تأیید شده است؟
موضوع Su-35 ایران با شایعات و گزارشهای ضدونقیض زیادی همراه بوده است. برای جلوگیری از انتشار اطلاعات اشتباه باید میان «خرید»، «تولید»، «تحویل» و «عملیاتیشدن» تفاوت قائل شد.
در مارس ۲۰۲۳، نمایندگی ایران در سازمان ملل اعلام کرد Su-35 از نظر فنی برای ایران قابلقبول شناخته شده و قرارداد خرید آن نهایی شده است. در نوامبر همان سال، معاون وزیر دفاع ایران از نهاییشدن ترتیبات دریافت Su-35، بالگرد Mi-28 و هواپیمای آموزشی Yak-130 خبر داد.
در ژانویه ۲۰۲۵، علی شادمانی، از فرماندهان ارشد نیروهای مسلح ایران، خرید جنگندههای Su-35 را تأیید کرد؛ اما تعداد هواپیماها و آغاز یا عدم آغاز تحویل را مشخص نکرد. گزارش رویترز درباره تأیید خرید Su-35 توسط ایران
بنابراین تا زمانی که تصویر معتبر از هواپیما با نشان و شماره سریال نیروی هوایی ایران، اعلام رسمی ورود به یگان یا شواهد ماهوارهای قابلاتکا منتشر نشود، نباید «تأیید خرید» را معادل «تحویل کامل و ورود عملیاتی» دانست.
تعداد ۲۴ یا ۴۸ فروند بارها در رسانهها مطرح شده، اما مقامهای ایرانی در تأیید رسمی خرید، عدد دقیقی اعلام نکردهاند. بعضی گزارشها نیز به هواپیماهای ساختهشده برای مصر اشاره میکردند؛ درحالیکه دستکم بخشی از همان هواپیماها بعداً با نشان الجزایر مشاهده شدند.
سوخو ۳۵ چه تغییری در نیروی هوایی ایران ایجاد میکند؟
اگر Su-35 بهتعداد مناسب، همراه با موشک، قطعات یدکی، آموزش و پشتیبانی کامل وارد خدمت شود، مهمترین نوسازی جنگندهای ایران در چند دهه اخیر خواهد بود.
بخش قابلتوجهی از ناوگان فعلی ایران را جنگندههای قدیمی زیر تشکیل میدهند:
- F-14A تامکت؛
- F-4E/D فانتوم؛
- F-5E/F؛
- MiG-29A/UB؛
- Su-24MK؛
- جنگندههای مشتقشده از F-5.
Su-35 نسبت به این هواپیماها رادار قدرتمندتر، موتور مدرنتر، برد بیشتر و توان حمل موشکهای هوابههوای جدیدتری دارد. این جنگنده میتواند برای دفاع از مراکز راهبردی، رهگیری هواپیماهای دشمن و گشت بر فراز خلیج فارس استفاده شود.
اما خرید خود هواپیما تنها بخشی از ماجراست. ایران برای استفاده کامل از Su-35 به موارد زیر نیاز دارد:
- آموزش خلبان و نیروهای زمینی؛
- شبیهساز و تجهیزات آزمایش موتور؛
- ذخیره کافی موتور و قطعات یدکی؛
- موشکهای هوابههوای مدرن؛
- پناهگاههای مناسب برای جنگنده بزرگ؛
- شبکه ارتباطی امن؛
- هماهنگی با رادارهای زمینی و پدافند هوایی؛
- برنامه تعمیر اساسی بلندمدت؛
- پایگاههای جایگزین و باندهای آماده.
تعداد محدودی Su-35 بدون موشک مناسب، قطعات و شبکه فرماندهی نمیتواند بهتنهایی موازنه هوایی منطقه را تغییر دهد.
آیا سوخو ۳۵ میتواند با F-35 اسرائیل مقابله کند؟
این مقایسه به شرایط مأموریت بستگی دارد. Su-35 از نظر سرعت، برد، ظرفیت سوخت، محموله و مانورپذیری مزیتهایی دارد، اما F-35 برای پنهانکاری، جمعآوری اطلاعات و حمله شبکهمحور طراحی شده است.
| ویژگی | Su-35S | F-35A |
|---|---|---|
| نسل | ۴.۵ یا ++۴ | نسل پنجم |
| پنهانکاری | محدود | بسیار پیشرفته |
| رادار | Irbis-E از نوع PESA | AN/APG-81 از نوع AESA |
| سرعت نهایی | بیشتر | کمتر |
| مانورپذیری سرعت پایین | بسیار بالا | مناسب |
| محموله خارجی | حدود ۸ تن | بیش از ۸ تن در حالت غیرپنهانکار |
| حمل داخلی سلاح | ندارد | دارد |
| آگاهی موقعیتی | پیشرفته | بسیار پیشرفته و یکپارچه |
| نبرد شبکهمحور | وابسته به زیرساخت مشتری | یکی از قابلیتهای اصلی |
| برد پروازی | بالا | پایینتر از Su-35 در برخی پروفایلها |
در نبرد دوربرد، F-35 تلاش میکند بدون آشکارشدن به Su-35 نزدیک شود و زودتر موشک شلیک کند. در مقابل، Su-35 باید از رادارهای زمینی، حسگر فروسرخ، جنگ الکترونیک و اطلاعات دیگر واحدها برای کشف جنگنده پنهانکار استفاده کند.
اگر نبرد به فاصله نزدیک برسد، مانورپذیری Su-35 میتواند خطرناک باشد؛ اما حتی در نبرد نزدیک نیز کیفیت موشک حرارتی، کلاه خلبان، تعداد هواپیماها و پشتیبانی واحدهای دیگر اهمیت دارد.
پس پاسخ ساده این است: Su-35 میتواند برای F-35 تهدید ایجاد کند، اما در یک نبرد واقعی و شبکهمحور، پنهانکاری و آگاهی موقعیتی F-35 مزیت مهمی محسوب میشوند.
نقاط قوت سوخو ۳۵
- برد پروازی زیاد: برای گشتزنی در مناطق وسیع مناسب است.
- محموله هشتتنی: میتواند ترکیب متنوعی از موشک و بمب حمل کند.
- رادار پرقدرت: Irbis-E علیه اهداف غیرپنهانکار برد کشف بالایی دارد.
- مانورپذیری بسیار خوب: بردار رانش کنترل هواپیما را در زاویه حمله بالا افزایش میدهد.
- موشکهای دوربرد: امکان استفاده از R-77-1 و R-37M تهدید قابلتوجهی ایجاد میکند.
- سامانه فروسرخ: OLS-35 امکان جستوجوی غیرفعال هدف را فراهم میکند.
- توان چندمنظوره: جنگنده میتواند مأموریت هوابههوا، ضدرادار، زمینی و دریایی انجام دهد.
- سرعت و سقف پرواز بالا: به موشکهای شلیکشده انرژی اولیه بیشتری میدهد.
- سوخت داخلی زیاد: نیاز به مخازن خارجی را در برخی مأموریتها کاهش میدهد.
- سابقه عملیاتی: در سوریه و اوکراین تجربه رزمی بهدست آورده است.
نقاط ضعف سوخو ۳۵
- رادارگریز نیست: در برابر رادارهای مدرن زودتر از جنگنده نسل پنجم کشف میشود.
- رادار PESA دارد: رادار قدرتمند است، اما مزایای کامل AESA را ارائه نمیکند.
- سلاحها بیرون بدنه حمل میشوند: بازتاب راداری و نیروی پسا افزایش مییابد.
- هزینه عملیاتی بالا: جنگندهای بزرگ و دوموتوره است.
- وابستگی به زنجیره قطعات روسی: تحریم و محدودیت تولید میتواند پشتیبانی را دشوار کند.
- آسیبپذیری در برابر پدافند: جنگ اوکراین نشان داده که سامانههای زمینبههوا میتوانند آن را تهدید کنند.
- نبود نسخه آموزشی استاندارد همسان: آموزش تبدیل خلبان به زیرساخت و هواپیمای آموزشی مناسب نیاز دارد.
- سطح بالای انتشار راداری: استفاده از رادار پرقدرت میتواند حضور جنگنده را آشکار کند.
- یک خلبان: مأموریتهای پیچیده حجم کار زیادی به خلبان تحمیل میکنند.
- وابستگی به شبکه پشتیبان: بدون آواکس، لینک داده و اطلاعات زمینی بخشی از مزیت خود را از دست میدهد.
قیمت سوخو ۳۵ چقدر است؟
قیمت دقیق یک فروند Su-35 بهصورت عمومی و ثابت اعلام نشده است. قرارداد جنگنده معمولاً فقط شامل بدنه هواپیما نیست و موارد زیر را هم در بر میگیرد:
- موتور و قطعات یدکی؛
- موشک و بمب؛
- آموزش خلبان؛
- آموزش نیروهای فنی؛
- شبیهساز؛
- تجهیزات زمینی؛
- تعمیرات و پشتیبانی چندساله؛
- ایجاد زیرساخت پایگاه.
قرارداد چین برای ۲۴ فروند Su-35 بیش از دو میلیارد دلار ارزش داشت. تقسیم ساده این مبلغ، میانگینی بالاتر از ۸۰ میلیون دلار برای هر فروند ایجاد میکند، اما این عدد قیمت خام هواپیما نیست؛ زیرا قرارداد شامل پشتیبانی و تجهیزات مرتبط نیز بوده است. گزارش قرارداد Su-35 چین
در مورد قرارداد احتمالی ایران نیز اعداد بسیار متفاوتی منتشر شدهاند، اما تا وقتی تعداد، مهمات و بسته پشتیبانی رسماً اعلام نشود، محاسبه قیمت هر فروند قابلاعتماد نخواهد بود.
آیا سوخو ۳۵ بهترین جنگنده روسیه است؟
Su-35 را میتوان توانمندترین جنگنده غیرپنهانکار روسیه برای مأموریت برتری هوایی دانست، اما پیشرفتهترین جنگنده این کشور در مجموع Su-57 است.
سوخو ۵۷ از طراحی پنهانکار، محفظه داخلی سلاح، رادارهای آرایه فازی فعال و معماری نسل جدید استفاده میکند. بااینحال، تعداد عملیاتی Su-57 محدودتر است و Su-35 همچنان یکی از ستونهای اصلی ناوگان جنگنده روسیه محسوب میشود.
Su-35 از نظر برد، حمل سلاح و بلوغ عملیاتی مزایایی دارد، ولی نمیتواند جایگزین کامل یک جنگنده نسل پنجم شود.
جمعبندی
سوخو ۳۵ حاصل چند دهه تکامل خانواده سوخو ۲۷ است. این جنگنده با دو موتور AL-41F1S، سامانه بردار رانش، رادار قدرتمند Irbis-E، حسگر فروسرخ OLS-35 و ظرفیت حمل هشت تن مهمات، یکی از خطرناکترین جنگندههای نسل ۴.۵ جهان محسوب میشود.
Su-35 میتواند موشکهای کوتاهبرد R-73، میانبرد R-77-1، بسیار دوربرد R-37M و انواع سلاحهای ضدرادار و هوابهسطح را حمل کند. سرعت، ارتفاع و سوخت داخلی زیاد به آن اجازه میدهد گشتهای طولانی انجام دهد و هنگام شلیک موشک انرژی اولیه مناسبی ایجاد کند.
در سوریه، این هواپیما بیشتر برای گشت، اسکورت و حفاظت از نیروهای روسیه استفاده شد. جنگ اوکراین میدان آزمایش جدیتری بود؛ جایی که Su-35 در مأموریت برتری هوایی و سرکوب پدافند شرکت کرد، اما تعدادی از هواپیماها نیز از دست رفتند.
مهمترین محدودیت Su-35 نبود پنهانکاری است. بدنه بزرگ و تسلیحات خارجی باعث میشوند جنگنده در برابر رادارهای مدرن قابلکشف باشد. رادار Irbis-E قدرت زیادی دارد، اما استفاده از آن میتواند موقعیت هواپیما را آشکار کند.
ایران خرید Su-35 را رسماً تأیید کرده است، ولی تعداد دقیق و وضعیت تحویل کامل عملیاتی همچنان بهصورت شفاف اعلام نشده است. ورود این جنگنده همراه با موشک، آموزش و پشتیبانی مناسب میتواند توان رهگیری ایران را بهبود دهد، اما یک ناوگان کوچک بهتنهایی برای کسب برتری هوایی مقابل نیروی مجهز به جنگنده پنهانکار، آواکس، سوخترسان و شبکه اطلاعاتی گسترده کافی نخواهد بود.
در یک جمله، Su-35 جنگندهای سریع، دوربرد، سنگین و بسیار چابک است؛ اما قدرت واقعی آن فقط با تعداد هواپیما سنجیده نمیشود. کیفیت خلبان، موشک، جنگ الکترونیک، تعمیرات و شبکه فرماندهی تعیین میکنند این جنگنده در یک جنگ واقعی چقدر موفق باشد.
پرسشهای متداول
سوخو ۳۵ ساخت کدام کشور است؟
Su-35 ساخت روسیه و محصول شرکت سوخو، زیرمجموعه شرکت هواپیماسازی متحد روسیه یا UAC است.
سوخو ۳۵ نسل چندم است؟
روسیه آن را نسل ++۴ مینامد. در دستهبندی رایج بینالمللی، Su-35 یک جنگنده نسل ۴.۵ است.
حداکثر سرعت سوخو ۳۵ چقدر است؟
حداکثر سرعت آن در ارتفاع حدود ۲٫۲۵ ماخ و در نزدیکی سطح زمین حدود ۱۴۰۰ کیلومتر بر ساعت اعلام شده است.
برد سوخو ۳۵ چقدر است؟
برد پروازی در ارتفاع با سوخت داخلی حدود ۳۶۰۰ کیلومتر و با مخازن خارجی تا حدود ۴۵۰۰ کیلومتر اعلام شده است. شعاع رزمی به نوع مأموریت بستگی دارد.
سوخو ۳۵ چند موشک حمل میکند؟
تعداد موشک به وزن و ترکیب تسلیحات بستگی دارد. هواپیما ۱۲ جایگاه خارجی و ظرفیت حمل حداکثر هشت تن مهمات دارد.
رادار سوخو ۳۵ چیست؟
این جنگنده از رادار N035 Irbis-E از نوع آرایه فازی غیرفعال یا PESA استفاده میکند.
آیا سوخو ۳۵ رادارگریز است؟
خیر. سطح مقطع راداری آن نسبت به Su-27 کاهش یافته، اما جنگنده پنهانکار محسوب نمیشود.
آیا سوخو ۳۵ از F-35 بهتر است؟
به مأموریت بستگی دارد. Su-35 سرعت، برد، محموله و مانورپذیری بیشتری دارد؛ ولی F-35 از پنهانکاری، رادار AESA، ترکیب حسگرها و قابلیت شبکهمحور پیشرفتهتری برخوردار است.
آیا ایران سوخو ۳۵ خریده است؟
بله، مقامهای ایرانی خرید Su-35 را تأیید کردهاند؛ اما تعداد دقیق هواپیماها و وضعیت تحویل کامل آنها بهشکل رسمی و شفاف اعلام نشده است.
آیا سوخو ۳۵ در جنگ استفاده شده است؟
بله. روسیه از Su-35 در سوریه و جنگ اوکراین استفاده کرده است.
مهمترین موشک سوخو ۳۵ چیست؟
R-77-1 مهمترین موشک هوابههوای فعال آن است. R-37M نیز برای درگیری بسیار دوربرد استفاده میشود.
قیمت هر فروند Su-35 چقدر است؟
قیمت خام مشخصی منتشر نشده است. ارزش قرارداد چین برای ۲۴ فروند همراه با تجهیزات و پشتیبانی بیش از دو میلیارد دلار بود.
چه کشورهایی سوخو ۳۵ دارند؟
روسیه و چین کاربران قطعی آن هستند. حضور Su-35 در نیروی هوایی الجزایر نیز با تصاویر و شواهد ماهوارهای تأیید شده است. ایران خرید آن را تأیید کرده، اما جزئیات تحویل عمومی نیست.
