پهپاد MQ-9 ریپر؛ شکارچی آمریکایی از افغانستان تا خاورمیانه
پهپاد MQ-9 Reaper را میتوان یکی از تأثیرگذارترین هواگردهای بدون سرنشین نظامی دو دهه اخیر دانست؛ پهپادی که هم ساعتها یک منطقه را زیر نظر میگیرد و هم در صورت صدور فرمان میتواند با موشک هلفایر یا بمب هدایتشونده به هدف حمله کند.
ریپر در جنگ افغانستان به شهرت رسید، در عراق، سوریه، لیبی و یمن بهکار گرفته شد و نام آن با چند عملیات هدفمند بسیار حساس گره خورد. البته تصور رایجی که MQ-9 را یک «ربات قاتل کاملاً خودکار» معرفی میکند، دقیق نیست. این هواگرد از راه دور توسط خلبان و اپراتور حسگر کنترل میشود و تصمیم استفاده از سلاح نیز در زنجیره فرمان انسانی گرفته میشود.
MQ-9 در اصل برای عملیات در محیطهایی ساخته شد که پدافند هوایی قدرتمندی ندارند. مداومت پروازی بالا، دوربینهای دقیق، ارتباط ماهوارهای و توان حمل چند نوع سلاح، آن را به ابزاری مناسب برای شناسایی و حمله به اهداف متحرک تبدیل کرده است. در مقابل، سرعت کم، سطح مقطع راداری نسبتاً زیاد و نبود پنهانکاری واقعی باعث میشود در برابر جنگنده یا پدافند مدرن آسیبپذیر باشد.
پهپاد MQ-9 ریپر چیست؟
MQ-9 Reaper یک پهپاد رزمی ارتفاع متوسط با مداومت پروازی طولانی یا MALE است که شرکت آمریکایی General Atomics Aeronautical Systems آن را توسعه داده است.
نام اولیه این پروژه Predator B بود؛ زیرا طراحی آن بر پایه تجربه پهپاد MQ-1 Predator شکل گرفت. بااینحال، ریپر فقط یک پرداتور بزرگتر نیست. موتور بسیار قویتر، سرعت بیشتر، سقف پرواز بالاتر و ظرفیت حمل مهمات چندبرابری، MQ-9 را به یک هواگرد رزمی کاملاً متفاوت تبدیل کرده است.
در نامگذاری وزارت دفاع آمریکا:
- حرف M نشاندهنده مأموریت چندمنظوره است؛
- حرف Q به هواگرد بدون سرنشین یا هدایت از راه دور اشاره دارد؛
- عدد ۹ جایگاه آن در زنجیره نامگذاری سامانههای بدون سرنشین آمریکا را نشان میدهد.
اولین پرواز Predator B در سال ۲۰۰۱ انجام شد و نسخه عملیاتی MQ-9 در سال ۲۰۰۷ وارد خدمت شد. نخستین مأموریت رزمی نمونه تولیدی نیز در سپتامبر همان سال در افغانستان انجام گرفت. نیروی هوایی آمریکا، توان عملیاتی اولیه ریپر را در اکتبر ۲۰۰۷ اعلام کرد. برگه رسمی MQ-9 نیروی هوایی آمریکا
مشخصات فنی MQ-9 Reaper
| ویژگی | مشخصات MQ-9A |
|---|---|
| سازنده | General Atomics Aeronautical Systems |
| کشور سازنده | ایالات متحده |
| نوع | پهپاد رزمی و شناسایی MALE |
| طول | حدود ۱۱ متر |
| ارتفاع | حدود ۳٫۸ متر |
| دهانه بال | حدود ۲۰٫۱ متر |
| وزن خالی | حدود ۲۲۲۳ کیلوگرم |
| حداکثر وزن برخاست | حدود ۴۷۶۰ کیلوگرم |
| حداکثر وزن برخاست MQ-9A ER | حدود ۵۳۰۷ کیلوگرم |
| موتور | Honeywell TPE331-10GD |
| قدرت موتور | حدود ۹۰۰ اسب بخار |
| سرعت | تا حدود ۲۴۰ نات یا ۴۴۴ کیلومتر بر ساعت |
| سقف پرواز | تا حدود ۱۵۲۴۰ متر یا ۵۰ هزار پا |
| مداومت پروازی | بیش از ۲۷ ساعت |
| مداومت نسخه ER | حدود ۳۴ ساعت |
| برد اعلامشده | حدود ۱۸۵۰ کیلومتر |
| برد نسخه ER | حدود ۲۵۹۰ کیلومتر |
| ظرفیت محموله | حدود ۱۷۰۰ کیلوگرم |
| ظرفیت محموله خارجی | حدود ۱۳۶۰ کیلوگرم |
| خدمه پروازی پایه | یک خلبان و یک اپراتور حسگر |
| ورود به خدمت | سال ۲۰۰۷ |
این اعداد به آرایش سلاح، مقدار سوخت، ارتفاع پرواز، شرایط جوی و تجهیزات نصبشده بستگی دارند. برای مثال، ریپری که چند بمب و موشک حمل میکند، نمیتواند به اندازه یک نمونه سبک و شناسایی در هوا باقی بماند.
شرکت سازنده برای MQ-9A مداومت پروازی بیش از ۲۷ ساعت، سقف ۵۰ هزار پا و ظرفیت محموله کلی ۱۷۴۶ کیلوگرم را اعلام کرده است. مشخصات رسمی MQ-9A در وبسایت General Atomics
MQ-9 چگونه هدایت میشود؟
برخلاف عبارت رایج «پهپاد بدون خلبان»، MQ-9 واقعاً بدون خلبان نیست؛ خلبان فقط داخل هواگرد نمینشیند.
یک گروه پروازی پایه معمولاً از دو نفر تشکیل میشود:
- خلبان هدایت از راه دور؛
- اپراتور حسگر و تسلیحات.
در مأموریتهای پیچیدهتر، تحلیلگران اطلاعاتی، هماهنگکننده مأموریت، متخصصان ارتباطات، نیروهای تعمیراتی و تیم برخاست و فرود نیز به این مجموعه اضافه میشوند.
هنگام برخاست و فرود، معمولاً یک ایستگاه نزدیک فرودگاه از ارتباط مستقیم خط دید استفاده میکند. پس از اوجگیری، کنترل پهپاد میتواند از طریق ارتباط ماهوارهای به مرکز عملیاتی دیگری در فاصله هزاران کیلومتری منتقل شود.
این روش که «عملیات تقسیمشده از راه دور» نامیده میشود، تعداد نیروهای موردنیاز در پایگاه خط مقدم را کاهش میدهد. برای مثال، پهپاد ممکن است از یک پایگاه در خاورمیانه برخیزد، اما بخش اصلی مأموریت توسط خدمهای در خاک آمریکا کنترل شود.
ارتباط ماهوارهای یک مزیت بزرگ است، اما نقطهضعف نیز محسوب میشود. اختلال ارتباط، تأخیر داده، جنگ الکترونیک، حمله سایبری یا از دست رفتن لینک میتواند مأموریت را مختل کند. سامانههای پروازی پشتیبان و حالتهای بازگشت اضطراری خطر سقوط را کاهش میدهند، اما آن را کاملاً از بین نمیبرند.
حسگرها و تجهیزات شناسایی MQ-9
ریپر پیش از آنکه یک بمبافکن بدون سرنشین باشد، یک سکوی شناسایی مداوم است. ارزش اصلی آن در این است که میتواند ساعتها بالای یک منطقه بماند، تحرکات را ثبت کند و اطلاعات را زنده به مرکز فرماندهی بفرستد.
سامانه هدفگیری چندطیفی MTS-B در MQ-9A شامل تجهیزات زیر است:
- دوربین تلویزیونی رنگی؛
- دوربین تکرنگ با بزرگنمایی بالا؛
- حسگر تصویربرداری فروسرخ؛
- دوربین فروسرخ موجکوتاه؛
- فاصلهیاب لیزری؛
- نشانگذار لیزری هدف؛
- روشنکننده لیزری؛
- سامانه ترکیب تصاویر حسگرها.
این پهپاد همچنین میتواند به رادار دهانه مصنوعی مجهز شود. رادار SAR امکان تهیه تصویر نسبتاً دقیق از سطح زمین را در شب، ابر، دود یا شرایطی که دوربین عادی کارایی محدودی دارد فراهم میکند.
قابلیت تشخیص اهداف متحرک زمینی نیز به اپراتور کمک میکند خودروها و ستونهای در حال حرکت را پیدا کند. اطلاعات حسگرها میتواند برای نیروهای زمینی، جنگندهها، توپخانه یا سایر پهپادها ارسال شود.
به همین دلیل، بسیاری از پروازهای MQ-9 اصلاً با شلیک سلاح پایان پیدا نمیکنند. مأموریت ممکن است فقط شامل مراقبت از یک مسیر، تعقیب یک خودرو، حفاظت از کاروان یا هدایت هواگرد دیگری به سمت هدف باشد.
تسلیحات MQ-9 Reaper
MQ-9A دارای چند جایگاه حمل تجهیزات و تسلیحات زیر بال و بدنه است. نوع و تعداد سلاحها به مأموریت و محدودیت وزن بستگی دارد.
موشک AGM-114 Hellfire
هلفایر شناختهشدهترین سلاح ریپر است. این موشک برای حمله دقیق به خودرو، ساختمان، مواضع سبک و نیروهای زمینی استفاده میشود.
MQ-9 میتواند در برخی آرایشها تا هشت موشک هلفایر حمل کند. هدایت لیزری و کلاهکهای متنوع، امکان انتخاب نسخه مناسب برای اهداف مختلف را فراهم میکند.
بمب GBU-12 Paveway II
GBU-12 یک بمب ۵۰۰ پوندی هدایت لیزری است. نشانگذار لیزری خود پهپاد یا یک نیروی دیگر میتواند هدف را برای بمب روشن کند.
بمب GBU-38 JDAM
GBU-38 با استفاده از هدایت ماهوارهای و اینرسی به مختصات از پیش تعیینشده حمله میکند. برخلاف بمب لیزری، وجود ابر یا دود تأثیر کمتری بر هدایت آن دارد؛ البته اختلال در سامانههای ناوبری ماهوارهای میتواند دقت را کاهش دهد.
GBU-49 و GBU-54
این بمبها هدایت ترکیبی دارند و انعطاف بیشتری برای حمله به اهداف ثابت یا متحرک ایجاد میکنند. فهرست رسمی نیروی هوایی آمریکا، هلفایر، GBU-12، GBU-38، GBU-49 و GBU-54 را در میان تسلیحات MQ-9 ذکر میکند.
موشک AIM-9X
ریپر در آزمایشهای نظامی موفق به شلیک موشک هوابههوای AIM-9X شده است. در سال ۲۰۱۷ یک هدف پرنده کوچک و در سال ۲۰۲۰ هدفی شبیهساز موشک کروز با این ترکیب آزمایش شد. بااینحال، AIM-9X را نباید سلاح استاندارد تمام ریپرهای عملیاتی دانست. گزارش رسمی آزمایش AIM-9X روی MQ-9
انواع پهپاد MQ-9
Predator B
Predator B نام اولیه طرحی بود که در نهایت به MQ-9 تبدیل شد. نخستین پرواز آن در فوریه ۲۰۰۱ انجام گرفت. عبارت Predator B هنوز برای بعضی نمونههای آزمایشی، صادراتی یا غیرنظامی این خانواده دیده میشود.
YMQ-9
پیشوند Y در نامگذاری آمریکا معمولاً به نمونه آزمایشی یا پیشتولید اشاره دارد. دو فروند YMQ-9 پیش از ورود رسمی ریپر به خدمت برای آزمایش و حتی مأموریتهای عملیاتی اولیه بهکار گرفته شدند.
MQ-9A Block 1
Block 1 نخستین نسخه اصلی عملیاتی بود. این مدل پایه بسیاری از مأموریتهای رزمی اولیه در افغانستان و عراق را انجام داد.
MQ-9A Block 5
Block 5 دارای سامانه برق قویتر، ارتباطات بهبودیافته، ظرفیت بیشتر برای تجهیزات مأموریتی، ارابه فرود تقویتشده و ارتقاهای اویونیکی است. این نسخه پایه بخش مهمی از ناوگان جدیدتر MQ-9A را تشکیل میدهد.
MQ-9A Extended Range
نسخه Extended Range یا ER با مخازن سوخت خارجی، ارابه فرود تقویتشده و تغییرات موتور و ملخ شناخته میشود.
مداومت پروازی آن در شرایط مناسب از حدود ۲۷ به نزدیک ۳۴ ساعت افزایش پیدا میکند. مخازن اضافی بخشی از جایگاه و ظرفیت حمل خارجی را اشغال میکنند؛ بنابراین افزایش برد همیشه بدون هزینه نیست.
MQ-9B SkyGuardian
MQ-9B SkyGuardian نسل جدید خانواده ریپر است. این نسخه بالی با دهانه حدود ۲۴ متر، مداومت پروازی بیش از ۴۰ ساعت، برخاست و فرود خودکار و سامانه تشخیص و اجتناب از برخورد دارد.
MQ-9B از ابتدا با هدف دریافت گواهیهای پروازی و فعالیت ایمنتر در حریم هوایی غیرنظامی طراحی شده است. این موضوع برای کشورهایی که قصد دارند پهپاد را خارج از مناطق جنگی و در کنار پروازهای تجاری استفاده کنند اهمیت زیادی دارد.
SkyGuardian دارای ۹ جایگاه خارجی و ظرفیت حمل خارجی اعلامشده حدود ۲۱۵۵ کیلوگرم است. البته ترکیب نهایی حسگر و سلاح به سفارش مشتری بستگی دارد. معرفی رسمی MQ-9B SkyGuardian
MQ-9B SeaGuardian
SeaGuardian نسخه دریایی MQ-9B است. این مدل میتواند به رادار مراقبت دریایی، سامانه شناسایی خودکار شناورها، تجهیزات شنود الکترونیکی و مجموعه مأموریت ضدزیردریایی مجهز شود.
در پیکربندی ضدزیردریایی، غلافهای پرتاب سونوبوی زیر بال نصب میشوند. شرکت سازنده حمل حداکثر ۴۰ سونوبوی اندازه A یا ۸۰ سونوبوی کوچکتر اندازه G را برای برخی آرایشها اعلام کرده است.
SeaGuardian برای مأموریتهای زیر پیشنهاد شده است:
- شناسایی و مراقبت دریایی؛
- جستوجو و نجات؛
- مقابله با قاچاق؛
- شناسایی زیردریایی؛
- هدفیابی فراتر از افق؛
- کنترل مسیرهای دریایی؛
- پشتیبانی از حملات ضدکشتی.
مداومت پروازی آن بسته به تجهیزات بیش از ۳۰ ساعت است. معرفی رسمی MQ-9B SeaGuardian
Protector RG Mk1
Protector RG Mk1 نام نسخه سفارشی MQ-9B برای نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا است. این مدل قرار است جای MQ-9Aهای قدیمی بریتانیا را بگیرد.
پروتکتور به موشک Brimstone 3A و بمب هدایتشونده Paveway IV مجهز میشود و سه نیروی اصلی شامل خلبان، اپراتور حسگر و هماهنگکننده اطلاعات مأموریت دارد. نیروی هوایی بریتانیا برای آن مداومت بیش از ۴۰ ساعت، سقف ۵۰ هزار پا و حداکثر سرعت ۲۵۰ نات اعلام کرده است. مشخصات رسمی Protector RG Mk1
مقایسه MQ-9A و MQ-9B
| ویژگی | MQ-9A Reaper | MQ-9B SkyGuardian |
|---|---|---|
| نسل | نسخه رزمی اصلی | نسل جدید خانواده |
| دهانه بال | حدود ۲۰٫۱ متر | حدود ۲۴ متر |
| مداومت پروازی | بیش از ۲۷ ساعت | بیش از ۴۰ ساعت |
| مداومت نسخه ویژه | حدود ۳۴ ساعت در ER | وابسته به پیکربندی |
| جایگاه خارجی | حدود ۷ جایگاه | ۹ جایگاه |
| ظرفیت محموله خارجی | حدود ۱۳۶۰ کیلوگرم | حدود ۲۱۵۵ کیلوگرم |
| برخاست و فرود خودکار | در نسخهها و ارتقاهای مشخص | قابلیت اصلی سامانه |
| فعالیت در حریم هوایی مدنی | محدودتر | طراحیشده برای دریافت گواهی |
| سامانه تشخیص و اجتناب | محدود یا نیازمند تجهیزات اضافه | یک قابلیت اصلی |
| مأموریت دریایی | با تجهیزات مخصوص ممکن است | SeaGuardian اختصاصیتر است |
| کاربران شاخص | آمریکا، فرانسه، ایتالیا، اسپانیا | بریتانیا، بلژیک و مشتریان جدید |
MQ-9B صرفاً یک MQ-9A با بال بزرگتر نیست. سازه، سامانه کنترل پرواز، تجهیزات ایمنی، قابلیت فعالیت در هوای نامساعد و معماری حسگرهای آن برای مأموریتهای طولانیتر و حضور در حریم هوایی کنترلشده بازطراحی شدهاند.
تفاوت MQ-9 Reaper با MQ-1 Predator
| ویژگی | MQ-1 Predator | MQ-9 Reaper |
|---|---|---|
| موتور | پیستونی، حدود ۱۱۵ اسب بخار | توربوپراپ، حدود ۹۰۰ اسب بخار |
| سرعت | حدود ۲۲۰ کیلومتر بر ساعت | حدود ۴۴۴ کیلومتر بر ساعت |
| ظرفیت تسلیحات | معمولاً دو موشک هلفایر | چند موشک و بمب هدایتشونده |
| سقف پرواز | حدود ۷۶۰۰ متر | تا حدود ۱۵۲۰۰ متر |
| مأموریت اولیه | شناسایی با توان حمله محدود | شناسایی و حمله چندمنظوره |
| وضعیت آمریکا | بازنشسته | همچنان عملیاتی |
پرداتور در ابتدا یک پهپاد شناسایی بود که بعداً به هلفایر مسلح شد. ریپر از همان مراحل توسعه برای حمله دقیق به اهداف زمینی در کنار مأموریت شناسایی طراحی شد.
MQ-9 در کدام جنگها استفاده شده است؟
افغانستان
افغانستان نخستین میدان رزمی مهم MQ-9 بود. نمونه تولیدی ریپر در ۲۵ سپتامبر ۲۰۰۷ نخستین مأموریت خود را در عملیات آزادی پایدار انجام داد.
در ۲۷ اکتبر ۲۰۰۷ یک MQ-9 با موشک هلفایر به نیروهای دشمن در منطقه دهراود حمله کرد. این عملیات بهعنوان نخستین حمله رزمی دقیق ریپر ثبت شده است. کمی بعد نیز MQ-9 برای نخستین بار یک بمب هدایتشونده را در مأموریت رزمی رها کرد. گزارش نخستین حمله رزمی MQ-9
ریپرها در افغانستان برای مراقبت از کاروان، پشتیبانی نزدیک، شناسایی بمبهای کنار جادهای، تعقیب افراد و حمله به مواضع طالبان و القاعده استفاده شدند.
عراق
MQ-9 در سال ۲۰۰۸ عملیات در عراق را آغاز کرد. ریپرها در ابتدا وظیفه شناسایی و مراقبت مسلحانه داشتند و بعداً در عملیات علیه داعش نقش گستردهای ایفا کردند.
یکی از مشهورترین عملیات مرتبط با MQ-9، حمله پهپادی آمریکا در نزدیکی فرودگاه بغداد در سوم ژانویه ۲۰۲۰ بود که به کشتهشدن قاسم سلیمانی، ابومهدی المهندس و همراهانشان منجر شد. گزارشهای متعدد، MQ-9 Reaper را سکوی اصلی حمله معرفی کردهاند؛ هرچند جزئیات کامل زنجیره حسگرها، تعداد پهپادها و نوع دقیق همه مهمات بهصورت عمومی منتشر نشده است.
مشروعیت حقوقی این عملیات با اختلاف جدی روبهرو شد و گزارشگر ویژه سازمان ملل آن را مغایر با موازین حقوق بینالملل ارزیابی کرد. گزارش رویترز درباره ارزیابی سازمان ملل
سوریه
ریپرهای آمریکا و بریتانیا در عملیات علیه داعش بر فراز سوریه بهکار گرفته شدند. مأموریتها شامل شناسایی، تعقیب نیروها، مراقبت از مواضع زمینی و حملات دقیق بود.
MQ-9 بهدلیل ماندگاری طولانی میتوانست یک هدف را ساعتها زیر نظر بگیرد و منتظر زمانی بماند که احتمال حضور غیرنظامیان کمتر شود. بااینحال، دقت سلاح بهتنهایی مانع تلفات غیرنظامی نمیشود؛ شناسایی اشتباه هدف، اطلاعات ناقص یا حضور افراد ناشناس همچنان میتواند پیامد مرگبار داشته باشد.
لیبی
MQ-9 در عملیات آمریکا علیه داعش در شهر سرت نقش مهمی داشت. این پهپادها مواضع تکتیراندازان، خودروها، سنگرها و استحکامات داعش را شناسایی و هدف قرار میدادند.
مداومت بالا به MQ-9 اجازه میداد همزمان با پیشروی نیروهای لیبیایی در منطقه باقی بماند و در فاصله کوتاهی پس از کشف مقاومت دشمن حمله کند. بررسی عملیات MQ-9 بر فراز سرت توسط مؤسسه جنگ مدرن وستپوینت
یمن
MQ-9 برای شناسایی و عملیات ضدتروریسم بر فراز یمن استفاده شده است. این منطقه در عین حال یکی از مهمترین نمونههای آسیبپذیری ریپر در برابر پدافند زمینی محسوب میشود.
در سال ۲۰۱۹ حداقل یک MQ-9 آمریکا با موشک زمینبههوا در یمن سرنگون شد. در فوریه ۲۰۲۴ نیز وزارت دفاع آمریکا تأیید کرد که یک MQ-9 در نزدیکی مناطق تحت کنترل حوثیها سقوط کرده و شواهد اولیه از اصابت موشک زمینبههوا حکایت داشته است. تأیید رسمی پنتاگون درباره سقوط MQ-9 در فوریه ۲۰۲۴
تعداد دقیق ریپرهای ازدسترفته در یمن در همه دورهها محل اختلاف است؛ زیرا برخی ادعاها تنها از سوی طرف درگیر منتشر شدهاند و برای تمام آنها تأیید مستقل وجود ندارد.
دریای سیاه
در مارس ۲۰۲۳ یک جنگنده Su-27 روسیه هنگام رهگیری MQ-9 آمریکا بر فراز دریای سیاه با ملخ پهپاد برخورد کرد. آمریکا پس از آسیبدیدن ریپر آن را در آبهای بینالمللی سرنگون کرد.
روسیه برخورد فیزیکی را رد کرد، اما پنتاگون ویدئویی از نزدیکشدن جنگنده و پاشیدن سوخت در مسیر پهپاد منتشر کرد. این حادثه نشان داد حتی یک پهپاد شناسایی دوربرد نیز در برابر رهگیری جنگنده عملاً توان دفاعی محدودی دارد. گزارش رسمی وزارت دفاع آمریکا
آیا MQ-9 پنهانکار است؟
خیر. MQ-9 Reaper یک پهپاد رادارگریز محسوب نمیشود.
بالهای بلند، ملخ، سطوح دم و تجهیزات خارجی آن بازتاب راداری ایجاد میکنند. سرعت محدود نیز فرار از جنگنده یا موشک را دشوار میسازد. طراحی ریپر بیشتر برای مداومت، بهرهوری سوخت و حمل تجهیزات بهینه شده است، نه نفوذ پنهانی به شبکه پدافند مدرن.
MQ-9 در محیطی که سامانههای پدافندی دوربرد، جنگنده و جنگ الکترونیک فعال باشند، معمولاً به حمایت نیروهای دیگر نیاز دارد. این حمایت ممکن است شامل سرکوب پدافند، جنگ الکترونیک، هواپیمای هشدار زودهنگام یا پوشش جنگنده باشد.
اداره پاسخگویی دولت آمریکا نیز در ارزیابیهای خود اشاره کرده بود که پهپادهایی مانند MQ-9 بیشتر برای محیطهای عملیاتی نسبتاً امن و کمتهدید مناسب هستند و جایگزین مستقیم جنگندههای سرنشیندار در محیطهای شدیداً مورد مناقشه نیستند. ارزیابی GAO درباره هواگردهای بدون سرنشین در محیطهای مورد مناقشه
نقاط قوت MQ-9 Reaper
- مداومت پروازی بالا: میتواند بیش از یک شبانهروز در مأموریت باقی بماند.
- حسگرهای دقیق: دوربین روزانه، حرارتی، لیزر و رادار را ترکیب میکند.
- توان شناسایی و حمله: همان هواگردی که هدف را پیدا میکند، میتواند به آن حمله کند.
- تنوع تسلیحات: امکان حمل موشک و چند نوع بمب هدایتشونده وجود دارد.
- برد ارتباطی زیاد: با لینک ماهوارهای از فاصله بسیار دور کنترل میشود.
- نبود خطر مستقیم برای خلبان: سقوط پهپاد به معنی اسارت یا مرگ خدمه پروازی نیست.
- مراقبت مداوم: برای تعقیب خودرو یا مراقبت از منطقه مناسب است.
- قابلیت اشتراک اطلاعات: تصاویر زنده میتوانند به فرماندهان و نیروهای زمینی منتقل شوند.
- انعطاف مأموریتی: شناسایی، حمله، هدایت لیزری، مراقبت دریایی و جستوجو و نجات را انجام میدهد.
- توسعهپذیری: حسگرها و سلاحهای جدید را میتوان روی آن آزمایش یا نصب کرد.
نقاط ضعف MQ-9 Reaper
- پنهانکار نیست: رادارهای نظامی میتوانند آن را شناسایی کنند.
- سرعت کمی دارد: در برابر جنگنده تقریباً توان فرار ندارد.
- دفاع هوایی محدود: موشک AIM-9X آزمایش شده، اما ریپر جنگنده محسوب نمیشود.
- آسیبپذیری در برابر پدافند: سامانههای زمینبههوا چند MQ-9 را سرنگون کردهاند.
- وابستگی به ارتباط: قطع یا اخلال لینک داده میتواند مأموریت را مختل کند.
- تأخیر ارتباط ماهوارهای: در برخی شرایط واکنش اپراتور با تأخیر همراه میشود.
- نیاز به باند پرواز: برخلاف پهپادهای کوچک، به فرودگاه و تجهیزات زمینی نیاز دارد.
- رد لجستیکی قابلتوجه: تعمیرکار، تجهیزات ماهوارهای، کنترل زمینی و تیم اطلاعاتی لازم دارد.
- هزینه بالا: بسیار گرانتر از پهپادهای انتحاری یا تاکتیکی سبک است.
- مشکل در محیط مورد مناقشه: بدون پشتیبانی نمیتواند آزادانه در عمق پدافند مدرن فعالیت کند.
- احتمال خطای انسانی: اپراتور ممکن است داده حسگر را اشتباه تفسیر کند.
- ریسک تلفات غیرنظامی: سلاح دقیق، اطلاعات اشتباه را اصلاح نمیکند.
قیمت MQ-9 Reaper چقدر است؟
قیمت یک فروند MQ-9 را نمیتوان با یک عدد ثابت بیان کرد؛ زیرا قراردادها معمولاً فقط شامل بدنه پهپاد نیستند.
نیروی هوایی آمریکا در برگه مشخصات خود قیمت ۵۶٫۵ میلیون دلار با ارزش سال مالی ۲۰۱۱ را برای یک مجموعه شامل موارد زیر ذکر کرده است:
- چهار فروند پهپاد؛
- حسگرها؛
- ایستگاه کنترل زمینی؛
- ارتباط ماهوارهای Predator Primary؛
- تجهیزات مرتبط.
تقسیم ساده این مبلغ بر چهار، عددی نزدیک به ۱۴ میلیون دلار برای هر هواگرد ایجاد میکند، اما این محاسبه قیمت دقیق یک فروند عملیاتی نیست. موتور، حسگر، قطعات یدکی، سلاح، آموزش، ارتباط ماهوارهای و پشتیبانی چندساله میتوانند ارزش نهایی قرارداد را بهشدت افزایش دهند.
قراردادهای MQ-9B معمولاً بسیار گرانتر دیده میشوند؛ زیرا مجموعههایی از هواگرد، ایستگاه کنترل، رادار دریایی، سلاح، آموزش و پشتیبانی را شامل میشوند. بنابراین مقایسه قیمت یک پهپاد خام با ارزش یک قرارداد کامل گمراهکننده است.
کاربران MQ-9
خانواده MQ-9A توسط نیروها و سازمانهایی در کشورهای زیر خریداری یا عملیاتی شده است:
- ایالات متحده؛
- بریتانیا؛
- ایتالیا؛
- فرانسه؛
- اسپانیا؛
- هلند.
MQ-9B نیز از سوی کشورهایی مانند بریتانیا و بلژیک وارد مرحله عملیاتی شده و کشورهای دیگری از جمله کانادا، لهستان، هند و تایوان آن را انتخاب یا سفارش دادهاند. وضعیت تحویل و عملیاتیشدن این سفارشها یکسان نیست و نباید «ثبت سفارش» را با «ورود کامل به خدمت» اشتباه گرفت.
ژاپن نیز از SeaGuardian برای مأموریتهای مراقبت دریایی استفاده کرده است. افزایش مشتریان MQ-9B نشان میدهد آینده این خانواده بیشتر به شناسایی دریایی، کنترل مرز، همکاری اطلاعاتی و فعالیت در حریم هوایی غیرنظامی گره خورده است.
آیا MQ-9 میتواند با ایران درگیر شود؟
MQ-9 سالها در اطراف خلیج فارس، عراق، سوریه، دریای عمان و دیگر مناطق نزدیک ایران فعالیت کرده است. مأموریت آن میتواند شامل مراقبت دریایی، شناسایی نیروها، رصد پایگاهها و حمایت از عملیات نظامی باشد.
بااینحال، MQ-9 برای نفوذ بدون پشتیبانی به شبکه پدافندی متراکم طراحی نشده است. سامانههایی مانند اس-۳۰۰، باور ۳۷۳، سوم خرداد و جنگندههای رهگیر میتوانند در صورت کشف و قرارگرفتن پهپاد در محدوده مناسب برای آن تهدید ایجاد کنند.
باید توجه داشت پهپاد آمریکایی سرنگونشده توسط ایران در خرداد ۱۳۹۸، MQ-9 Reaper نبود. هواگرد ساقطشده یک نمونه شناسایی بزرگ از خانواده RQ-4 و با عنوان BAMS-D بود. این دو پهپاد از نظر ابعاد، موتور، مأموریت و مشخصات تفاوت زیادی دارند.
MQ-9 در مقایسه با RQ-4 کوچکتر، کندتر، کمارتفاعتر و مسلح است؛ درحالیکه RQ-4 یک پهپاد شناسایی راهبردی ارتفاعبالا محسوب میشود.
روشهای مقابله با MQ-9
روشهای معمول مقابله با MQ-9 عبارتاند از:
- کشف توسط رادارهای مراقبت هوایی؛
- استفاده از موشک زمینبههوا؛
- رهگیری با جنگنده؛
- اخلال در ارتباط ماهوارهای یا لینک مستقیم؛
- ایجاد اختلال در GPS؛
- فریب حسگرهای اپتیکی و حرارتی؛
- استفاده از دود و پوشش مصنوعی؛
- استتار و پراکندگی نیروها؛
- ساخت اهداف کاذب؛
- تغییر مداوم مسیر خودروها؛
- حمله به باند و ایستگاه زمینی؛
- پنهانکردن فعالیتهای حساس زیر پوشش یا داخل سازه.
سرنگونی MQ-9 تنها راه مقابله با آن نیست. اگر نیروها بتوانند پهپاد را وادار کنند از فاصله یا ارتفاع بیشتری تصویربرداری کند، کیفیت اطلاعات کاهش مییابد. اخلال، استتار و فریب نیز ممکن است بدون شلیک موشک کارایی مأموریت را محدود کنند.
آیا MQ-9 بهترین پهپاد رزمی جهان است؟
پاسخ به نوع مأموریت بستگی دارد.
MQ-9 برای عملیات شناسایی طولانی، تعقیب هدف و حمله در محیط نسبتاً کمتهدید یکی از توانمندترین پهپادهای عملیاتی جهان است. سابقه رزمی، حسگرهای پیشرفته، ارتباط ماهوارهای و تنوع تسلیحات از نقاط قوت اصلی آن هستند.
اما در جنگی که پدافند مدرن، جنگنده و جنگ الکترونیک قدرتمند حضور دارد، ریپر بهترین گزینه برای نفوذ به عمق خاک دشمن نیست. پهپادهای پنهانکار، موشکهای دورایستا یا هواگردهای همراه با پوشش جنگ الکترونیک برای چنین محیطی مناسبترند.
MQ-9 را باید یک شکارچی صبور دانست، نه یک جنگنده چابک. قدرت آن در ساعتها انتظار و ساختن تصویر کامل از میدان نبرد است. اگر مجبور شود با سرعت بالا فرار کند یا وارد نبرد نزدیک هوایی شود، تقریباً تمام مزیتهای خود را از دست میدهد.
جمعبندی
MQ-9 Reaper یکی از مهمترین پهپادهای رزمی و شناسایی آمریکا است که از تجربه MQ-1 Predator متولد شد، اما از نظر قدرت موتور، سرعت، ارتفاع پرواز و ظرفیت تسلیحات جهش بزرگی ایجاد کرد.
MQ-9A میتواند بیش از ۲۷ ساعت پرواز کند، تا ارتفاع حدود ۱۵ کیلومتر بالا برود و نزدیک به ۱٫۷ تن محموله حمل کند. دوربینهای روزانه و حرارتی، رادار دهانه مصنوعی، نشانگذار لیزری و ارتباط ماهوارهای به آن اجازه میدهند یک منطقه را برای مدت طولانی زیر نظر داشته باشد.
هلفایر، GBU-12، GBU-38 و GBU-54 از مهمترین تسلیحات این پهپاد هستند. AIM-9X نیز روی آن آزمایش شده، اما ریپر هنوز یک جنگنده هوابههوا نیست.
این پهپاد در افغانستان، عراق، سوریه، لیبی و یمن استفاده شده و در مأموریتهای شناسایی مناطق دیگر نیز حضور داشته است. حمله سال ۲۰۲۰ در نزدیکی فرودگاه بغداد که به کشتهشدن قاسم سلیمانی و ابومهدی المهندس منجر شد، مشهورترین عملیات منتسب به MQ-9 برای مخاطب ایرانی است.
در مقابل، سرنگونی ریپرها در یمن، سقوط نمونه ایتالیایی در لیبی و حادثه برخورد Su-27 روسی در دریای سیاه نشان دادهاند که MQ-9 شکستناپذیر نیست. سرعت محدود، نبود پنهانکاری و وابستگی به لینک ارتباطی، کارایی آن را در محیطهای دارای پدافند قدرتمند کاهش میدهد.
نسل جدید MQ-9B در نسخههای SkyGuardian، SeaGuardian و Protector RG Mk1 تلاش میکند این خانواده را از یک پهپاد مخصوص جنگهای ضدشورش به سکویی برای مراقبت دریایی، کنترل مرز، جنگ ضدزیردریایی و عملیات مشترک در حریم هوایی مدنی تبدیل کند.
پرسشهای متداول
MQ-9 ساخت کدام کشور است؟
MQ-9 Reaper ساخت آمریکا و محصول شرکت General Atomics Aeronautical Systems است.
MQ-9 چه نوع پهپادی است؟
یک پهپاد رزمی و شناسایی ارتفاع متوسط با مداومت پروازی طولانی یا MALE است.
برد MQ-9 چقدر است؟
برد اعلامشده MQ-9A حدود ۱۸۵۰ کیلومتر و برای نسخه ER نزدیک به ۲۵۹۰ کیلومتر است. ارتباط ماهوارهای امکان کنترل فراتر از خط دید را فراهم میکند.
MQ-9 چند ساعت پرواز میکند؟
MQ-9A بیش از ۲۷ ساعت، نسخه ER حدود ۳۴ ساعت و MQ-9B در شرایط مناسب بیش از ۴۰ ساعت مداومت پروازی دارد.
سقف پرواز MQ-9 چقدر است؟
سقف عملیاتی اعلامشده آن حدود ۵۰ هزار پا یا ۱۵۲۴۰ متر است.
سرعت MQ-9 چقدر است؟
حداکثر سرعت اعلامشده برای MQ-9A حدود ۲۴۰ نات یا نزدیک به ۴۴۴ کیلومتر بر ساعت است.
MQ-9 چه موشکهایی حمل میکند؟
سلاح اصلی آن AGM-114 Hellfire است. موشک AIM-9X نیز روی MQ-9 آزمایش شده، اما سلاح استاندارد همه نمونهها نیست.
MQ-9 چند موشک هلفایر حمل میکند؟
در برخی آرایشها میتواند تا هشت موشک هلفایر حمل کند، ولی تعداد واقعی به ترکیب سلاح و مأموریت بستگی دارد.
آیا MQ-9 رادارگریز است؟
خیر. ریپر پنهانکار نیست و در برابر رادار، جنگنده و موشک زمینبههوا آسیبپذیر است.
آیا MQ-9 کاملاً خودکار است؟
خیر. برخی فرایندها میتوانند خودکار باشند، اما پهپاد توسط خلبان و اپراتور حسگر کنترل میشود و تصمیم استفاده از سلاح انسانی است.
تفاوت MQ-9A و MQ-9B چیست؟
MQ-9B بال بزرگتر، مداومت بیشتر، برخاست و فرود خودکار، تجهیزات ایمنی پیشرفتهتر و امکان مناسبتر فعالیت در حریم هوایی مدنی دارد.
SeaGuardian چیست؟
SeaGuardian نسخه دریایی MQ-9B است و برای مراقبت دریایی، شناسایی شناورها و مأموریت ضدزیردریایی پیکربندی میشود.
قیمت هر فروند MQ-9 چقدر است؟
قیمت خام یک فروند به تجهیزات آن بستگی دارد. نیروی هوایی آمریکا ارزش یک مجموعه چهارفروندی همراه با حسگر، ایستگاه کنترل و لینک ماهوارهای را در قیمتهای سال ۲۰۱۱ حدود ۵۶٫۵ میلیون دلار اعلام کرده بود.
آیا ایران MQ-9 را سرنگون کرده است؟
پهپاد آمریکایی سرنگونشده توسط ایران در سال ۱۳۹۸ از خانواده RQ-4/BAMS-D بود، نه MQ-9 Reaper.
آیا MQ-9 در عملیات کشتهشدن قاسم سلیمانی استفاده شد؟
گزارشهای متعدد MQ-9 را سکوی حمله سوم ژانویه ۲۰۲۰ در بغداد معرفی کردهاند. اصل حمله پهپادی آمریکا تأیید شده، اما تمام جزئیات فنی عملیات علنی نشده است.
آیا MQ-9 میتواند با جنگنده درگیر شود؟
AIM-9X روی MQ-9 آزمایش شده است، اما سرعت، مانورپذیری و حسگرهای آن برای نبرد هوایی با جنگنده مدرن مناسب نیست.
بهترین کاربرد MQ-9 چیست؟
شناسایی طولانی، مراقبت مسلحانه، تعقیب اهداف متحرک، پشتیبانی از نیروهای زمینی و حمله دقیق در محیطی با تهدید پدافندی محدود.
