کاهش ۵۲ درصدی عبور کشتیها از تنگه هرمز؛ مسیرهای شمالی و الگوهای احتیاطی افزایش یافت
دادههای ردیابی دریایی نشان میدهد تعداد عبورهای تأییدشده از تنگه هرمز در فاصله ۱۰ تا ۱۲ ژوئیه، نسبت به دوره مشابه هفته قبل حدود ۵۲ درصد کاهش یافته است. همزمان، کشتیها بیش از گذشته از مسیرهای نزدیک به آبهای ایران و الگوهای موسوم به «مسیر تاریک» استفاده کردهاند و تردد در کریدور عمان و مسیرهای رسمی بینالمللی بهشدت محدود شده است.
بررسی دادههای مربوط به تردد کشتیها در تنگه هرمز نشان میدهد شرکتهای کشتیرانی و اپراتورهای تجاری، در واکنش به افزایش دوباره تنشهای ایران و آمریکا، الگوی عبور خود را محافظهکارانهتر کردهاند.
در بازه ۱۰ تا ۱۲ ژوئیه، شمار عبورهای تأییدشده از این آبراه راهبردی حدود ۵۲ درصد کمتر از هفته قبل بوده است. این کاهش در شرایطی رخ داده که از ۲۷ ژوئن تاکنون، حمله فیزیکی جدیدی علیه کشتیهای تجاری از سوی سازمان بینالمللی دریانوردی تأیید نشده است.
با این حال، هشدارهای سپاه پاسداران، افزایش تنش سیاسی و نظامی میان تهران و واشنگتن و نگرانی از احتمال آغاز دوباره درگیریها، همچنان فضای احتیاط را بر صنعت کشتیرانی منطقه حاکم کرده است.
کاهش شدید عبور کشتیها پس از اوج تردد در ابتدای ژوئیه
نمودار تردد روزانه کشتیها از اول تا دوازدهم ژوئیه نشان میدهد شمار عبورهای خروجی در روزهای ششم و هفتم ژوئیه بهطور موقت افزایش یافته و در بالاترین نقطه به حدود ۳۵ مورد رسیده بود.
پس از این اوج، تعداد عبورهای ورودی و خروجی بهسرعت کاهش پیدا کرد. در دهم ژوئیه، هر دو شاخص ورودی و خروجی به سطوح بسیار پایینتری رسیدند و هرچند در یازدهم ژوئیه افزایش محدودی ثبت شد، روند نزولی در دوازدهم ژوئیه بار دیگر ادامه یافت.
بر اساس دادههای روز دوازدهم ژوئیه، تنها ۵ عبور ورودی و ۶ عبور خروجی از تنگه هرمز ثبت شده است. این رقم در مقایسه با روزهای پررفتوآمد ابتدای دوره، کاهش قابلتوجهی را نشان میدهد.
تمام عبورهای ثبتشده از کریدور شمالی انجام شد
یکی از مهمترین نکات دادههای دوازدهم ژوئیه، تمرکز کامل ترددها در کریدور شمالی تنگه هرمز است.
هر پنج کشتی ورودی و هر شش کشتی خروجی از مسیر شمالی عبور کردهاند. در مقابل، در این دادهها عبوری از کریدور جنوبی یا مسیر عمان ثبت نشده است.
این تغییر میتواند نشاندهنده آن باشد که شرکتهای کشتیرانی، بهدلیل شرایط امنیتی و الگوی کنترل دریایی منطقه، مسیرهای نزدیکتر به سواحل ایران را برای عبور انتخاب کردهاند. البته انتخاب این مسیر لزوماً به معنای کاهش خطر نیست و میتواند نتیجه دستورالعملهای عملیاتی، محدودیتهای ترافیکی یا ارزیابیهای متفاوت امنیتی شرکتها باشد.
افزایش استفاده از مسیرهای تاریک
از پنج کشتی ورودی در روز دوازدهم ژوئیه، چهار کشتی با سامانه شناسایی خودکار یا AIS قابل مشاهده بودند و یک کشتی در گروه «Dark» قرار داشت؛ به این معنا که اطلاعات موقعیت آن از طریق سامانه AIS بهصورت عادی قابل دریافت نبوده است.
هر شش کشتی خروجی در همان روز با AIS فعال ثبت شدهاند و موردی از عبور تاریک در مسیر خروجی گزارش نشده است.
در مجموع، نمودار دوازدهروزه نشان میدهد استفاده از مسیرهای تاریک در روزهای هشتم و نهم ژوئیه افزایش یافته بود، اما در دوازدهم ژوئیه به پایینترین سطح خود بازگشت.
خاموش کردن یا محدود کردن سیگنال AIS همیشه به معنای فعالیت غیرقانونی نیست. برخی کشتیها در مناطق پرتنش، برای کاهش خطر رهگیری، حمله یا شناسایی موقعیت، اقدام به محدود کردن ارسال اطلاعات میکنند. با این حال، افزایش این نوع تردد معمولاً از سوی شرکتهای بیمه، نهادهای نظارتی و تحلیلگران امنیت دریایی با حساسیت بیشتری دنبال میشود.
بیشتر کشتیهای عبوری باری بودند
ترکیب شناورهای ثبتشده در دوازدهم ژوئیه نشان میدهد بخش عمده ترددها به کشتیهای باری اختصاص داشته است.
در مسیر ورودی، هر پنج شناور از نوع کشتی باری یا کشتیهای حمل بار و لندینگکرافت بودهاند. در مسیر خروجی نیز پنج کشتی باری و یک نفتکش فرآوردههای نفتی ثبت شده است.
این نفتکش با پرچم باهاما در مسیر خروجی از تنگه هرمز عبور کرده و سطح ریسک آن در دادههای ارائهشده پایین ارزیابی شده است.
در میان کشتیهای عبوری، چند شناور با پرچم ایران، یک کشتی با پرچم هند، یک کشتی با پرچم پاناما و یک کشتی با پرچم پالائو دیده میشود. این ترکیب نشان میدهد بخش قابلتوجهی از تردد روزانه به کشتیهای مرتبط با ایران اختصاص داشته است.
چین مقصد ۶۵ درصد محمولههای نفتی و صادراتی
دادههای هفتروزه مربوط به مقصد کشتیهای حامل نفت خام و محمولههای صادراتی نشان میدهد چین با سهم ۶۵ درصدی، مهمترین مقصد محمولههای عبوری بوده است.
پس از چین، مقاصد یا شبکههای مرتبط با روسیه ۱۰ درصد، ایران ۸ درصد، سنگاپور ۵ درصد و کره جنوبی ۴ درصد از مقصدهای ثبتشده را تشکیل دادهاند. سایر مقاصد نیز در مجموع سهمی معادل ۸ درصد داشتهاند.
تمرکز ۶۵ درصدی بر چین، جایگاه این کشور را بهعنوان اصلیترین مقصد صادرات انرژی و محمولههای مرتبط با منطقه برجسته میکند. این وابستگی همچنین نشان میدهد هرگونه اختلال جدی در تنگه هرمز میتواند مستقیماً بر زنجیره تأمین انرژی چین و بازارهای آسیایی اثر بگذارد.
تغییر مسیرها با وجود نبود حمله جدید
اگرچه از ۲۷ ژوئن تاکنون حمله فیزیکی جدیدی به کشتیهای تجاری بهطور رسمی تأیید نشده، کاهش عبور کشتیها نشان میدهد بازار حملونقل دریایی همچنان خطر درگیری را جدی میگیرد.
شرکتهای کشتیرانی معمولاً پیش از وقوع بحران، بر اساس هشدارهای نظامی، تحولات سیاسی، قیمت بیمه و گزارشهای امنیتی مسیر خود را تغییر میدهند. به همین دلیل، کاهش تردد الزاماً نتیجه وقوع حمله نیست و میتواند ناشی از افزایش احتمال درگیری یا نگرانی از بسته شدن موقت مسیر باشد.
ادامه این وضعیت ممکن است پیامدهایی مانند افزایش حق بیمه جنگ، تأخیر در تحویل محمولهها، افزایش هزینه اجاره کشتی و تغییر برنامه بارگیری نفتکشها را به همراه داشته باشد.
تنگه هرمز همچنان زیر فشار تنشهای منطقهای
تنگه هرمز یکی از مهمترین گذرگاههای انرژی جهان است و بخش قابلتوجهی از صادرات نفت و گاز کشورهای حاشیه خلیج فارس از این مسیر عبور میکند.
کاهش ۵۲ درصدی تردد در فاصله ۱۰ تا ۱۲ ژوئیه، تمرکز عبورها در کریدور شمالی، کاهش استفاده از مسیر عمان و افزایش دورهای عبورهای تاریک، نشان میدهد صنعت کشتیرانی وارد مرحلهای دفاعی و محتاطانه شده است.
تا زمانی که تنشهای ایران و آمریکا کاهش پیدا نکند و تضمینهای روشنتری درباره امنیت عبور کشتیها ارائه نشود، احتمالاً شرکتهای تجاری همچنان با ظرفیت محدودتر و مسیرهای محافظهکارانهتر در تنگه هرمز فعالیت خواهند کرد.
