فرمان جدید پوتین؛ روسیه زیرساختهای تجاری بدون محافظ در برابر پهپادها را تصرف خواهد کرد
حملات پهپادی اوکراین به اهدافی در عمق خاک روسیه، حالا به مرحلهای رسیده که ولادیمیر پوتین به دولت اجازه داده در صورت لزوم، زیرساختهای تجاری و اقتصادی مهمی را که از نظر حکومت به اندازه کافی در برابر این حملات محافظت نشدهاند، بهطور موقت تحت کنترل خود بگیرد.
این تصمیم ادامه مسیری است که روسیه از اوایل امسال آغاز کرده بود. چند ماه قبل، مسکو به شرکتهای خصوصی اجازه داد برای حفاظت از تأسیسات خودشان، سامانههای پدافندی و تجهیزات ضدپهپادی خریداری کنند.
فرمان جدید فقط درباره حفاظت قبل از حمله نیست. در آن هشدار داده شده اگر یک مجموعه صنعتی یا اقتصادی هدف قرار بگیرد و مالکان آن در ترمیم خسارتها و بازگرداندن سریع تأسیسات به مدار تعلل کنند، دولت میتواند کنترل آن مجموعه را در دست بگیرد.
این اقدامات در شرایطی انجام میشود که حملات مکرر پهپادی اوکراین به پالایشگاهها، بنادر و زیرساختهای انرژی روسیه، فشار قابل توجهی بر اقتصاد این کشور وارد کرده است. در هفتههای اخیر، اوکراین حتی دامنه اهداف خود را گسترش داده و مراکز بزرگ توزیع و انبارهای شرکتهای تجارت الکترونیک روسیه را هم هدف قرار داده است؛ اقدامی که علاوه بر زیان اقتصادی، نارضایتی عمومی را نیز افزایش میدهد.
دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، روز سهشنبه گفت بسیاری از صاحبان کسبوکارها آنطور که باید به مسئله حفاظت از مجموعههایشان، بهویژه در برابر پهپادها، توجه نمیکنند.
او گفت وقتی زیرساختهای حیاتی اقتصادی کشور در معرض تهدید قرار دارند، حکومت ناچار است برای تأمین امنیت آنها اقدام کند.
البته در فرمان پوتین دقیقاً مشخص نشده که شرکتها چه نوع اقدامات دفاعی باید انجام دهند. این موضوع از یک جهت اهمیت دارد، چون ارتش روسیه خودش هم با کمبود سامانههای پدافند هوایی روبهروست. جنگ اوکراین بخش بزرگی از این سامانهها را درگیر کرده و همزمان حملات پهپادی اوکراین به مناطق مختلف روسیه نیز بهشدت افزایش یافته است.
بنابراین هنوز مشخص نیست شرکتهای خصوصی عملاً تا چه اندازه میتوانند به تجهیزات مؤثر نظامی دسترسی پیدا کنند.
با این حال، بازار تجهیزات غیرنظامی ضدپهپاد در روسیه بهشدت در حال رشد است. دولت روسیه در ماه مه به شرکتهای خصوصی اجازه داد برای دفاع از تأسیسات صنعتی، حتی برخی تجهیزات سنگینتر را خریداری کنند.
طبق گزارش رسانه روسی RBC، شرکتها میتوانند تجهیزاتی مانند توپهای ضدهوایی، برجکهای مسلح، رادار، خودروهای تخصصی و سامانههای جنگ الکترونیک تهیه کنند. همچنین قرار است گروههای متحرک آتش برای دفاع از مراکز صنعتی تشکیل شوند.
برخی پالایشگاههای روسیه حتی از راهحلهای بسیار سادهتر استفاده کردهاند و اطراف بخشهای حساس تأسیسات خود سازهها و قفسهای فلزی نصب کردهاند تا احتمال اصابت مستقیم پهپاد کاهش پیدا کند.
فشار حملات اوکراین بر صنعت نفت روسیه
اثر حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاهها و بنادر دریای سیاه حالا در آمارهای صادرات نفت روسیه هم دیده میشود.
طبق دادههایی که بلومبرگ بر اساس حرکت نفتکشها جمعآوری کرده، در چهار هفته منتهی به ۲۳ اوت، متوسط صادرات دریایی نفت خام روسیه به حدود ۳.۴۶ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است.
در مرحله اول حملات اوکراین به پالایشگاهها، اتفاق جالبی افتاد؛ چون با کاهش ظرفیت پالایش داخلی، نفت خام بیشتری برای صادرات باقی مانده بود و صادرات برای مدتی افزایش پیدا کرد.
اما حالا شرایط تغییر کرده است.
حملات پهپادی به نفتکشها و زیرساختهای صادراتی دریای سیاه باعث شده بخشی از همین افزایش صادرات هم از بین برود.
همزمان، حملات به پالایشگاههای نفت و مجتمعهای فرآوری گاز تقریباً به اتفاقی شبانه تبدیل شده است. نتیجه این حملات کاهش نرخ پالایش نفت و ایجاد مشکل در تأمین بنزین داخل روسیه بوده است.
کرملین هم برای کنترل بازار داخلی، صادرات برخی فرآوردههای مهم از جمله بنزین و بخشهایی از صادرات گازوئیل و سوخت جت را محدود کرده است.
در نتیجه روسیه از دو طرف تحت فشار قرار گرفته: از یک طرف بخشی از ظرفیت پالایش و صادرات آن به دلیل حملات اوکراین آسیب دیده و از طرف دیگر دولت مجبور شده برای جلوگیری از کمبود در داخل کشور، صادرات فرآوردههای نفتی را محدود کند. این یعنی درآمد ارزی کمتری وارد اقتصاد روسیه و در نهایت منابع کمتری وارد بودجه جنگ میشود.
اوکراین حالا فقط نفت را هدف نمیگیرد
یکی از تغییرات مهم در راهبرد اوکراین این است که حملات دیگر فقط بر صنعت نفت و انرژی متمرکز نیست.
کییف به سراغ زیرساختهای لجستیکی و مراکز توزیع شرکتهای بزرگ تجارت الکترونیک روسیه هم رفته است.
یکی از مهمترین اهداف، شرکت Wildberries بوده؛ مجموعهای که تا حدودی میتوان آن را نسخه روسی آمازون دانست.
شرکت Ozon، دومین خردهفروش آنلاین بزرگ روسیه، نیز در هفتههای اخیر هدف حملات قرار گرفته است.
CNBC گزارش داده پس از انتشار خبر حمله پهپادی به تأسیسات این شرکت در جنوب روسیه، ارزش سهام Ozon در بورس مسکو در یک روز نزدیک به ۳۰ درصد سقوط کرد. ظرف تنها سه روز نیز شش تأسیسات مرتبط با این شرکتها هدف قرار گرفته بودند.
هدف احتمالی اوکراین روشن است: فشار اقتصادی جنگ را از صنایع نظامی و نفتی فراتر ببرد و آن را مستقیماً وارد زندگی روزمره، شبکه توزیع کالا و بازار مصرف روسیه کند.
حمله به پالایشگاه آفیپسکی و تأسیسات گازی آستراخان
اوکراین دوشنبهشب حملات دیگری را نیز در داخل روسیه انجام داد.
طبق اعلام ستاد کل نیروهای مسلح اوکراین، پالایشگاه آفیپسکی و واحدهای جداسازی گاز در مجتمع فرآوری گاز آستراخان هدف قرار گرفتند.
میزان دقیق خسارت هنوز مشخص نیست.
پالایشگاه آفیپسکی یکی از مراکز بزرگ پالایش نفت در منطقه کراسنودار است و ظرفیت اسمی آن حدود ۶.۲۵ میلیون تن نفت در سال اعلام شده است.
این پالایشگاه علاوه بر تولید گازوئیل و ترکیبات مورد استفاده در تولید بنزین، از نظر اوکراین بخشی از شبکه تأمین سوخت نیروهای روسیه محسوب میشود.
فرماندار منطقه کراسنودار نیز وقوع حمله را تأیید کرد.
او گفت بقایای یک پهپاد در محوطه ایستگاه راهآهن آفیپسکایا سقوط کرده و در این حادثه دو نفر کشته و دو نفر دیگر زخمی شدهاند. حداقل ۱۰ خانه مسکونی نیز آسیب دیده و در بخشی از پالایشگاه آتشسوزی رخ داده است.
نگرانی آمریکا از حملات اوکراین به مسکو
نکته مهم دیگری هم در این گزارش وجود دارد.
طبق گزارش کریستوفر میلر از فایننشال تایمز، دولت ترامپ از اوکراین خواسته بود طی روزهای دوشنبه، سهشنبه و چهارشنبه از حمله به مسکو، سنپترزبورگ و مناطق شمالی روسیه خودداری کند.
دلیل این درخواست، سفر یک مقام ارشد آمریکایی به مسکو بود.
روز سهشنبه یک هواپیمای ترابری استراتژیک C-17 نیروی هوایی آمریکا در اقدامی بسیار غیرمعمول وارد مسکو شد. گزارشها حاکی از آن است که جان رتکلیف، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، سوار این هواپیما بوده است.
دلیل دقیق سفر رتکلیف به روسیه رسماً اعلام نشده، اما این سفر در شرایطی انجام شده که واشنگتن همزمان درگیر تلاش برای پایان دادن به جنگ اوکراین و مدیریت جنگ ایران بوده است.
والاستریت ژورنال نوشته اطلاعات آمریکا نشان میدهد روسیه در مراحل اولیه آمادهسازی برای احتمال بسیج نظامی جدید در جنگ اوکراین قرار دارد. همچنین نگرانیهایی وجود دارد که مسکو ممکن است با یک اقدام نظامی محدود، میزان آمادگی و اراده ناتو برای واکنش را آزمایش کند.
برخی تحلیلگران احتمال دادهاند رتکلیف حامل یک هشدار مستقیم برای پوتین بوده باشد؛ پیامی در این مضمون که آمریکا از برنامههای احتمالی روسیه اطلاع دارد و نسبت به اجرای آنها هشدار میدهد.
احتمال دیگری هم مطرح شده: اینکه مذاکرات رتکلیف فقط درباره اوکراین نباشد و موضوع ایران نیز در دستور کار قرار گرفته باشد.
یکی از مقامهای سابق اطلاعاتی آمریکا گفته ممکن است سفر رئیس سیا به مسئله آتشبس ایران و نقش روسیه در مذاکرات مربوط باشد. بهویژه اینکه همزمان آمریکا دور تازهای از فشار تحریمی علیه جمهوری اسلامی را آغاز کرده و حمایت مسکو از تهران نیز برای واشنگتن اهمیت زیادی دارد.
در مجموع، اتفاق مهم اینجاست که جنگ پهپادی اوکراین دارد ماهیت جنگ اقتصادی علیه روسیه را تغییر میدهد. کییف دیگر فقط به دنبال تخریب اهداف نظامی نیست؛ پالایشگاه، بندر، نفتکش، مجتمع گازی، انبار و شبکه توزیع کالا همگی به بخشی از میدان جنگ تبدیل شدهاند. واکنش پوتین و تهدید به در اختیار گرفتن شرکتهایی که نتوانند از زیرساختهای خود محافظت کنند نیز نشان میدهد کرملین این حملات را دیگر یک مزاحمت مقطعی نمیبیند، بلکه آنها را تهدیدی ساختاری علیه اقتصاد جنگی روسیه تلقی میکند.
